کارل مارکس (۵ مه ۱۸۱۸–۱۴ مارس ۱۸۸۳)، یک اقتصاددان سیاسی، روزنامه نگار و فعال اهل پروس بود که آثار برجسته ای مانند "منشور کمونیسم" و "Das Kapital" را نوشته است. نظرات مارکس بر نسل های متعددی از رهبران سیاسی و متفکران اقتصادی تأثیر گذاشت. او به عنوان پدر کمونیسم شناخته می شود و ایده هایش به بروز انقلاب های خشمگین و خونین منجر شد و دولتی های چندصدساله ای را سرنگون کرد. این ایده ها پایه گذار نظام های سیاسی هستند که هنوز بیش از ۲۰ درصد از جمعیت جهان را تحت تأثیر قرار می دهند. "تاریخ کلمبیا" نوشته های مارکس را به عنوان "یکی از چشم گیرترین و اصلی ترین ترکیب ها در تاریخ عقل بشر" معرفی کرده است.

زندگی شخصی و تحصیلات کارل مارکس

مارکس در ۵ مه ۱۸۱۸، در تریر، پروس (امروزه آلمان) به دنیا آمد و فرزند هاینریش مارکس و هنریتا پرسبرگ بود. والدین مارکس یهودی بودند و او از نسل طویلی از حاخام ها در دو طرف خانواده اش می آمد. اما پدرش پیش از به دنیا آمدن مارکس به لوتریانیسم گروید تا از تبعیض ضد یهودی فرار کند.

مارکس تا مقطع دبیرستان به طور خانگی توسط پدرش تحصیل کرد و در سال ۱۸۳۵ در ۱۷ سالگی به دانشگاه بن در آلمان وارد شد، جایی که به درخواست پدرش حقوق می خواند. اما او بیشتر به فلسفه و ادبیات علاقه داشت.

پس از سال اول تحصیل در دانشگاه، مارکس نامزد جنی فون وِسْت فالِن، بارونسی تحصیل کرده، شد و آنها در سال ۱۸۴۳ ازدواج کردند. در سال ۱۸۳۶، مارکس به دانشگاه برلین رفت، جایی که به زودی با یک جمع از متفکران برجسته و افراطی که در حال به چالش کشیدن نهادها و ایده های موجود بودند، آشنا شد. مارکس در سال ۱۸۴۱ با مدرک دکتری فارغ التحصیل شد.

حرفه و تبعید کارل مارکس

پس از تحصیل، مارکس به نوشتن و روزنامه نگاری روی آورد تا خود را تأمین کند. در سال ۱۸۴۲ او ویرایشگر روزنامه لیبرال "راینیش زایتونگ" در کلاوج بود، اما دولت برلین سال بعد آن را ممنوع کرد. مارکس آلمان را ترک کرد و هرگز به آنجا بازنگشت و دو سال در پاریس زندگی کرد جایی که برای اولین بار با همکار خود، فریدریش انگلس آشنا شد.

با این حال، به دلیل مخالفت قدرت های حاکم با ایده هایش از فرانسه بیرون رانده شد و در سال ۱۸۴۵ به بروکسل نقل مکان کرد، جایی که حزب کارگران آلمان را تأسیس کرد و در لیگ کمونیست فعال بود. در آنجا با دیگر روشنفکران و فعالان چپ گرا ارتباط برقرار کرد و به همراه انگلس، مشهورترین اثرش "منشور کمونیسم" را نوشت. این اثر در سال ۱۸۴۸ منتشر شد و شامل جمله معروف "پرولتاریا از تمام کشورها متحد شوید. شما هیچ چیزی برای از دست دادن جز زنجیرهایتان ندارید." بود. پس از تبعید از بلژیک، مارکس به لندن نقل مکان کرد و به عنوان یک تبعیدی بدون کشور تا پایان عمرش زندگی کرد.

مارکس در روزنامه نگاری مشغول به کار بود و برای نشریات آلمانی و انگلیسی می نوشت. از سال ۱۸۵۲ تا ۱۸۶۲، او خبرنگار "نیویورک دیلی تریبون" بود و در مجموع ۳۵۵ مقاله نوشت. همچنین به نوشتن و تدوین نظریات خود درباره ماهیت جامعه و چگونگی بهبود آن ادامه داد و به طور فعال برای سوسیالیسم مبارزه کرد.

او باقی مانده زندگی اش را صرف نگارش یک اثر سه جلدی به نام "سرمایه" کرد که نخستین جلد آن در سال 1867 منتشر شد. در این اثر، مارکس به توضیح تأثیر اقتصادی جامعه سرمایه داری، جایی که گروه کوچکی که او از آن به عنوان بورژوازی یاد می کند، مالک وسایل تولید بودند و از قدرت خود برای بهره کشی از پرولتاریا، یعنی طبقه کارگری که واقعاً کالاها را تولید می کرد، استفاده می کردند، پرداخته است. انگلس جلدهای دوم و سوم "سرمایه" را کمی پس از مرگ مارکس ویرایش و منتشر کرد.

مرگ و میراث کارل مارکس

در حالی که مارکس در زندگی خود چهره ای نسبتاً ناشناخته باقی ماند، ایده های او و ایدئولوژی مارکسیسم به تأثیر عمده ای بر جنبش های سوسیالیستی پس از مرگش تبدیل شد. او در 14 مارس 1883 به خاطر سرطان درگذشت و در قبرستان هایگیت در لندن به خاک سپرده شد.

نظریه های مارکس درباره جامعه، اقتصاد و سیاست که به طور کلی به عنوان مارکسیسم شناخته می شوند، ادعا می کنند که تمام جامعه از طریق دیالکتیک مبارزه طبقاتی پیشرفت می کند. او به شکل کنونی جامعه، یعنی سرمایه داری، که آن را دیکتاتوری بورژوازی نامید، انتقاد کرد و معتقد بود که این سیستم به طور خالصانه برای منافع خود ثروتمندان طبقه متوسط و بالای جامعه اداره می شود و پیش بینی کرد که این وضعیت در نهایت تنش های داخلی را به وجود می آورد که منجر به خود تخریبی و جایگزینی آن با سیستمی جدید، یعنی سوسیالیسم، خواهد شد.

او استدلال کرد که در سوسیالیسم، جامعه باید توسط طبقه کارگر اداره شود که آن را "دیکتاتوری پرولتاریا" می نامد. او بر این باور بود که سوسیالیسم سرانجام با جامعه ای بدون دولت و بی طبقه که کمونیسم نامیده می شود، جایگزین خواهد شد.

تأثیر ادامه دار کارل مارکس

این که آیا مارکس قصد داشت پرولتاریا قیام کند و انقلاب ایجاد کند یا اینکه احساس می کرد ایده های کمونیسم، که توسط پرولتاریا و به طور برابر اداره می شد، صرفاً از سرمایه داری عمر بیشتری خواهد داشت، هنوز هم مورد بحث است. اما چندین انقلاب موفق نیز رخ داد که به دست گروه هایی که کمونیسم را پذیرفته بودند، از جمله در روسیه (1917-1919) و چین (1945-1948) صورت گرفت. پرچم ها و بنرهایی با تصویر ولادیمیر لنین، رهبر انقلاب روسیه، به همراه مارکس، مدت ها در اتحاد جماهیر شوروی نمایش داده می شد. همین وضعیت در چین نیز وجود داشت، جایی که پرچم های مشابهی با تصویر مائو تسه تونگ، رهبر انقلاب آن کشور، به همراه مارکس به طور برجسته نمایش داده می شد.

مارکس به عنوان یکی از تأثیرگذارترین چهره های تاریخ بشر توصیف شده است و در نظرسنجی بی بی سی در سال 1999 به عنوان "متفکر هزاره" توسط مردم از سرتاسر جهان انتخاب شد. یادبودی که بر روی قبر او قرار دارد، همیشه با نشانه های قدردانی از طرف هوادارانش پوشیده شده است. سنگ قبر او با کلماتی حکاکی شده است که از "مانیفست کمونیستی" اقتباس شده و به وضوح تأثیر مارکس بر سیاست و اقتصاد جهانی را پیش بینی می کند: "کارگران جهان متحد شوید."