اتم‌گرایی، یکی از نظریه‌هایی بود که فیلسوفان طبیعی یونان باستان برای توضیح جهان هستی ارائه دادند. اتم‌ها که از واژه‌ای یونانی به معنای "بریده‌نشدنی" گرفته شده‌اند، ذراتی تجزیه‌ناپذیر بودند. آنها خواص ذاتی محدودی داشتند، مانند اندازه، شکل، ترتیب و موقعیت، و می‌توانستند در خلاء با یکدیگر برخورد کنند. این فیلسوفان معتقد بودند که اتم‌ها با برخورد و در هم قفل شدن، مواد و پدیده‌های گوناگون را به وجود می‌آورند. این فلسفه که به عنوان فلسفه ماتریالیستی شناخته می‌شود، تبیینی برای ماده و ساختار جهان ارائه می‌دهد. اتم‌گرایان همچنین مباحث اخلاقی، معرفت‌شناسی و فلسفه سیاسی خود را بر پایه همین اتم‌گرایی بنا نهادند.
لئوکیپوس و دموکریتوس: بنیان‌گذاران اتم‌گرایی
لئوکیپوس (حدود 480 - 420 قبل از میلاد) اغلب به عنوان مبتکر اتم‌گرایی شناخته می‌شود، هرچند گاهی این افتخار به طور مساوی به دموکریتوس اهل آبدرا، دیگر اتم‌گرای اصلی دوران باستان، نیز داده می‌شود. فرد دیگری که به عنوان کاندیدای قدیمی‌تر برای این نظریه مطرح است، موسخوس اهل صیدون، از دوران جنگ تروا، است. لئوکیپوس و دموکریتوس (460-370 قبل از میلاد) معتقد بودند که جهان طبیعی تنها از دو عنصر تجزیه‌ناپذیر تشکیل شده است: خلاء و اتم‌ها. اتم‌ها به طور مداوم در خلاء به این سو و آن سو می‌روند، با یکدیگر برخورد می‌کنند و در نهایت از هم دور می‌شوند. این حرکت، چگونگی تغییر و تحول پدیده‌ها را توضیح می‌دهد.
انگیزه شکل‌گیری اتم‌گرایی
ارسطو (384-322 قبل از میلاد) می‌نویسد که ایده وجود ذرات تجزیه‌ناپذیر، پاسخی به آموزه‌های پارمنیدس، فیلسوف پیشاسقراطی، بود. پارمنیدس معتقد بود که خودِ پدیده تغییر، دلالت بر این دارد که چیزی که وجود نداشته، یا به واقعیت می‌پیوندد یا از هیچ به وجود می‌آید. همچنین تصور می‌شود که اتم‌گرایان در تلاش بودند تا به تناقض‌های زنون پاسخ دهند. زنون استدلال می‌کرد که اگر اشیاء را بتوان به طور نامحدود تقسیم کرد، حرکت غیرممکن خواهد بود، زیرا در غیر این صورت، یک جسم باید تعداد بی‌نهایتی از فضاها را در یک بازه زمانی محدود طی کند.
ادراک و اتم‌گرایی
اتم‌گرایان بر این باور بودند که ما اشیاء را می‌بینیم زیرا لایه‌ای از اتم‌ها از سطح آنها جدا شده و به سمت ما می‌آیند. رنگ‌ها نیز توسط موقعیت این اتم‌ها ایجاد می‌شوند. اتم‌گرایان اولیه معتقد بودند که ادراکات "بر اساس قرارداد" وجود دارند، در حالی که اتم‌ها و خلاء بر اساس واقعیت هستی دارند. اما اتم‌گرایان بعدی این تمایز را رد کردند.
اپیکور و احیای اتم‌گرایی
چند صد سال پس از دموکریتوس، در دوران هلنیستی، فلسفه اتم‌گرایی دوباره احیا شد. اپیکوریان (341-270 قبل از میلاد) با تشکیل یک اجتماع، اتم‌گرایی را در فلسفه‌ای برای داشتن یک زندگی لذت‌بخش به کار بردند. جامعه آنها شامل زنان نیز می‌شد و برخی از زنان فرزندان خود را در آنجا بزرگ می‌کردند. اپیکوریان به دنبال لذت از طریق رهایی از چیزهایی مانند ترس بودند. ترس از خدایان و مرگ با اتم‌گرایی سازگار نیست و اگر بتوانیم از شر آنها خلاص شویم، از رنج روانی رها خواهیم شد.
اتم‌گرایی: فلسفه پیشاسقراطی اتم و جهان — https://www.rayeshmand.ir/article/atomism-pre-socratic-philosophy-of-atomism