استرالوپیتکوس، نیای انسان مدرن، حدود دو تا سه میلیون سال پیش زندگی می‌کرد. این موجودات، مغز کوچکی داشتند و عمدتاً گیاهخوار بودند، اما ممکن است از ابزار برای خوردن گوشت نیز استفاده می‌کردند. استرالوپیتکوس از جهاتی شبیه انسان بود، اما مغز کوچک و ظاهری شبیه شامپانزه داشت.

اطلاعات پایه

• نام: استرالوپیتکوس (به زبان یونانی به معنی "میمون جنوبی")
• زیستگاه: دشت‌های آفریقا
• دوره تاریخی: پلیوسن پسین - پلیستوسن پیشین (4 تا 2 میلیون سال پیش)
• اندازه و وزن: بسته به گونه متفاوت است؛ بیشتر آن‌ها حدود 120 سانتی متر قد و 22 تا 34 کیلوگرم وزن داشتند.
• رژیم غذایی: عمدتاً گیاهخوار
• ویژگی‌های متمایز: ایستادن روی دو پا، مغز نسبتاً بزرگ

درباره استرالوپیتکوس

اگرچه کشف فسیل‌های جدید همواره می‌تواند فرضیات ما را دگرگون کند، اما در حال حاضر، دیرین‌شناسان بر این باورند که استرالوپیتکوس، نخستیِ پیشاتاریخی، نیای بلافصل سردهٔ انسان (Homo) بوده است. امروزه، تنها یک گونه از این سرده باقی مانده است: انسان خردمند (Homo sapiens). دیرین‌شناسان هنوز نتوانسته‌اند زمان دقیق تکامل سردهٔ انسان از استرالوپیتکوس را مشخص کنند، اما بهترین تخمین، پیدایش انسان ماهر (Homo habilis) از جمعیتی از استرالوپیتکوس در آفریقا، حدود دو میلیون سال پیش است.

دو گونهٔ مهم استرالوپیتکوس عبارتند از: A. afarensis (نام‌گذاری شده به افتخار منطقه عفر اتیوپی) و A. africanus (که در آفریقای جنوبی کشف شد). A. afarensis که قدمت آن به حدود 3.5 میلیون سال پیش بازمی‌گردد، تقریباً به اندازه یک دانش‌آموز دبستان بود. ویژگی‌های "شبیه به انسان" آن شامل ایستادن روی دو پا و مغزی کمی بزرگتر از شامپانزه بود، اما همچنان چهره‌ای کاملاً شبیه شامپانزه داشت. (مشهورترین نمونه A. afarensis، فسیل معروف "لوسی" است.) A. africanus چند صد هزار سال بعد پدیدار شد. این گونه در بیشتر جهات شبیه به نیای مستقیم خود بود، اگرچه کمی بزرگتر بود و بهتر با زندگی در دشت‌ها سازگار شده بود. گونهٔ سومی از استرالوپیتکوس، A. robustus، بسیار بزرگتر از این دو گونه بود (و مغز بزرگتری نیز داشت) که اکنون معمولاً به سردهٔ جداگانه‌ای به نام Paranthropus اختصاص داده می‌شود.

یکی از بحث‌برانگیزترین جنبه‌های گونه‌های مختلف استرالوپیتکوس، رژیم غذایی احتمالی آن‌هاست که ارتباط نزدیکی با استفاده (یا عدم استفاده) از ابزارهای ابتدایی دارد. سال‌ها، دیرین‌شناسان تصور می‌کردند که استرالوپیتکوس عمدتاً از آجیل، میوه‌ها و غده‌های ریشه‌ای سخت هضم تغذیه می‌کرده است، که این فرضیه بر اساس شکل دندان‌های آن‌ها (و ساییدگی مینای دندان) استوار بود. اما سپس، محققان شواهدی از سلاخی و مصرف حیوانات، مربوط به حدود 2.6 و 3.4 میلیون سال پیش، در اتیوپی کشف کردند که نشان می‌دهد برخی از گونه‌های استرالوپیتکوس ممکن است رژیم غذایی گیاهی خود را با مقادیر کمی گوشت تکمیل کرده باشند - و ممکن است (تأکید بر "ممکن است") از ابزارهای سنگی برای کشتن طعمه‌های خود استفاده کرده باشند.

با این حال، مهم است که در مورد میزان شباهت استرالوپیتکوس به انسان‌های مدرن اغراق نشود. واقعیت این است که مغز A. afarensis و A. africanus تنها حدود یک سوم اندازه مغز انسان خردمند بود، و هیچ مدرک قانع‌کننده‌ای، به غیر از جزئیات غیرمستقیم ذکر شده در بالا، وجود ندارد که نشان دهد این انسان‌تباران قادر به استفاده از ابزار بودند (اگرچه برخی از دیرین‌شناسان این ادعا را در مورد A. africanus مطرح کرده‌اند). در واقع، به نظر می‌رسد که استرالوپیتکوس جایگاهی نسبتاً پایین در زنجیره غذایی پلیوسن داشته و بسیاری از افراد قربانی شکار توسط پستانداران گوشتخوار بزرگ‌جثه زیستگاه آفریقایی خود شده‌اند.