اگر تا به حال شب هنگام به گربه‌تان برخورد کرده‌اید و نگاهی پرسشگرانه دریافت کرده‌اید، احتمالاً متوجه شده‌اید که گربه‌ها در نور کم، بسیار بهتر از انسان‌ها می‌بینند. در واقع، حداقل میزان نوری که گربه‌ها می‌توانند تشخیص دهند، حدود هفت برابر کمتر از انسان‌ها است. اما آیا این بدان معناست که گربه‌ها در تاریکی مطلق می‌بینند؟

واقعیت این است که دیدن، چه برای انسان و چه برای گربه، نیازمند نور است. گربه‌ها نمی‌توانند در تاریکی محض ببینند، اما سازگاری‌های خاص در چشم‌هایشان، آن‌ها را به شکارچیانی بی‌نظیر در نور کم تبدیل کرده است. البته، این توانایی برتر در دید شبانه، یک سری معایب نیز دارد.

چگونه گربه‌ها در نور کم می‌بینند؟

چشم گربه طوری طراحی شده است که حداکثر نور را جذب کند. قرنیه گرد، به جمع‌آوری و تمرکز نور کمک می‌کند. قرارگیری چشم‌ها در صورت، میدان دید 200 درجه‌ای را فراهم می‌سازد و نیازی به پلک زدن مداوم برای مرطوب نگه داشتن چشم‌ها نیست. با این حال، دو عامل اصلی که به گربه‌ها برتری دید در شب را می‌دهند، وجود ساختاری به نام tapetum lucidum و نوع سلول‌های گیرنده نور در شبکیه هستند.

گیرنده‌های نوری شبکیه به دو دسته تقسیم می‌شوند: میله‌ای (rods) و مخروطی (cones). سلول‌های میله‌ای به تغییرات شدت نور (سیاه و سفید) واکنش نشان می‌دهند، در حالی که سلول‌های مخروطی مسئول تشخیص رنگ هستند. حدود 80 درصد از سلول‌های گیرنده نور در شبکیه انسان، میله‌ای هستند. در مقابل، حدود 96 درصد از گیرنده‌های نور در چشم گربه، میله‌ای هستند. سلول‌های میله‌ای همچنین سریع‌تر از سلول‌های مخروطی بازسازی می‌شوند، که این امر باعث می‌شود گربه‌ها دید سریع‌تری داشته باشند.

Tapetum lucidum یک لایه بازتابنده است که در پشت شبکیه چشم گربه‌ها، سگ‌ها و بیشتر پستانداران دیگر قرار دارد. نوری که از شبکیه عبور می‌کند، از tapetum lucidum بازتاب شده و دوباره به سمت گیرنده‌های نوری برمی‌گردد. این فرایند معمولاً باعث می‌شود که چشم حیوانات در نور روشن، بازتابی سبز یا طلایی داشته باشد، در حالی که در انسان، این بازتاب به صورت "قرمزی چشم" دیده می‌شود. این لایه بازتابنده، به گربه اجازه می‌دهد تا از کوچکترین میزان نور موجود نیز برای دیدن استفاده کند.

گربه‌های سیامی و برخی دیگر از گربه‌هایی که چشم‌های آبی دارند، tapetum lucidum دارند، اما سلول‌های آن غیرطبیعی هستند. چشم‌های این گربه‌ها به رنگ قرمز می‌درخشد و ممکن است بازتاب نور کمتری نسبت به چشم‌های دارای tapetum lucidum طبیعی داشته باشد. به همین دلیل، گربه‌های سیامی ممکن است در تاریکی به خوبی سایر گربه‌ها نبینند.

دیدن نور فرابنفش (UV یا نوع سیاه) - قابلیتی فراتر از دید انسان!

می‌توان گفت گربه‌ها تا حدودی در تاریکی مطلق می‌بینند! نور فرابنفش (UV) یا نور سیاه، برای انسان نامرئی است. اگر اتاقی فقط با نور UV روشن شود، برای ما کاملاً تاریک خواهد بود. دلیل این امر این است که عدسی چشم انسان، نور UV را مسدود می‌کند. اما بیشتر پستانداران دیگر، از جمله گربه‌ها، سگ‌ها و میمون‌ها، عدسی‌هایی دارند که اجازه عبور نور فرابنفش را می‌دهند.

این "ابر قدرت" می‌تواند برای یک گربه یا سایر شکارچیان بسیار مفید باشد، زیرا ردیابی مسیر ادرار فلورسنت و دیدن طعمه‌های استتار شده را آسان‌تر می‌کند. تصور کنید که گربه شما در حال شکار موشی است که در زیر نور معمولی به سختی دیده می‌شود، اما در زیر نور UV، درخشان و قابل تشخیص است!

دانستنی جالب: شبکیه چشم انسان در واقع می‌تواند نور فرابنفش را درک کند. اگر عدسی چشم (مانند جراحی آب مروارید) برداشته و جایگزین شود، افراد می‌توانند نور UV را ببینند. گفته می‌شود که مونه (Monet)، نقاش معروف، پس از برداشتن یکی از عدسی‌های چشمش، با استفاده از رنگدانه‌های فرابنفش نقاشی می‌کرد.

معامله‌ی نور با رنگ: دنیای رنگی گربه‌ها چگونه است؟

وجود تعداد زیاد سلول‌های میله‌ای در شبکیه چشم گربه، حساسیت آن را به نور افزایش می‌دهد، اما این به معنای فضای کمتری برای سلول‌های مخروطی است. سلول‌های مخروطی، گیرنده‌های رنگی چشم هستند. در حالی که برخی از دانشمندان بر این باورند که گربه‌ها نیز مانند انسان‌ها سه نوع سلول مخروطی دارند، حساسیت رنگی آن‌ها با ما متفاوت است. حساسیت رنگی انسان در رنگ‌های قرمز، سبز و آبی به اوج خود می‌رسد. گربه‌ها دنیایی با اشباع رنگی کمتر را می‌بینند، عمدتاً در سایه‌های آبی-بنفش، زرد مایل به سبز و خاکستری.

دید گربه‌ها در فواصل دور (بیشتر از 6 متر) تار است، مانند دید فردی که نزدیک‌بین است. در حالی که گربه‌ها و سگ‌ها می‌توانند حرکت را بهتر از شما در شب تشخیص دهند، انسان‌ها 10 تا 12 برابر بهتر می‌توانند حرکت را در نور روشن ردیابی کنند.

وجود لایه tapetum lucidum به گربه‌ها و سگ‌ها کمک می‌کند تا در شب ببینند، اما در طول روز، در واقع وضوح بینایی را کاهش می‌دهد و شبکیه را با نور زیاد تحت تاثیر قرار می‌دهد. بنابراین، گربه‌ها برای داشته دید بهتر در شب، از دقت و وضوح رنگی در روز چشم‌پوشی می‌کنند.

راهکارهای دیگر گربه‌ها برای "دیدن" در تاریکی

گربه‌ها از حواس دیگری نیز برای "دیدن" در تاریکی استفاده می‌کنند، تقریباً شبیه به پژواک‌یابی خفاش‌ها. گربه‌ها ماهیچه‌هایی را که برای تغییر شکل عدسی چشم استفاده می‌شوند، ندارند، بنابراین نمی‌توانند مانند شما از نزدیک به وضوح ببینند. در عوض، آن‌ها به ویبریسا (سبیل‌ها) تکیه می‌کنند، که ارتعاشات جزئی را تشخیص می‌دهند تا یک نقشه سه بعدی از محیط اطراف خود بسازند.

هنگامی که طعمه یا اسباب بازی مورد علاقه گربه در محدوده ضربه زدن باشد، ممکن است برای دیدن واضح، خیلی نزدیک باشد. در این حالت، سبیل‌های گربه به جلو کشیده می‌شوند و نوعی شبکه را تشکیل می‌دهند تا حرکت را ردیابی کنند.

گربه‌ها همچنین از شنوایی برای نقشه‌برداری از محیط اطراف استفاده می‌کنند. در محدوده فرکانس پایین، شنوایی گربه و انسان قابل مقایسه است. با این حال، گربه‌ها می‌توانند صداهای زیرتری تا 64 گیگاهرتز را بشنوند، که یک اکتاو بالاتر از محدوده شنوایی سگ است. گربه‌ها گوش‌های خود را می‌چرخانند تا منبع صداها را مشخص کنند.

علاوه بر این، گربه‌ها برای درک محیط خود به بویایی نیز تکیه می‌کنند. اپیتلیوم بویایی (بینی) گربه دو برابر بیشتر از انسان گیرنده دارد. گربه‌ها همچنین دارای یک اندام vomeronasal در سقف دهان خود هستند که به آن‌ها کمک می‌کند مواد شیمیایی را بو کنند.

در نهایت، تمام حواس گربه‌ها از شکار در گرگ و میش (سحر و غروب) پشتیبانی می‌کنند. گربه‌ها به معنای واقعی کلمه در تاریکی نمی‌بینند، اما خیلی به آن نزدیک هستند.

نکات کلیدی درباره دید گربه‌ها

• گربه‌ها نمی‌توانند در تاریکی مطلق ببینند، اما می‌توانند نوری را تشخیص دهند که هفت برابر کم‌نورتر از نوری است که انسان می‌تواند ببیند.
• گربه‌ها می‌توانند در محدوده فرابنفش ببینند، که برای انسان تاریک به نظر می‌رسد.
• برای دیدن در نور کم، گربه‌ها سلول‌های میله‌ای بیشتری نسبت به سلول‌های مخروطی دارند. آن‌ها دید رنگی را فدای بهبود دید در شب می‌کنند.