مدیر ارشد رایشمند چهارشنبه ۱۶ مهر ۱۴۰۴ ۵ دقیقه مطالعه دسته‌ها: همکاری با رایشمند

وزغ نیشکر: حقایق جالب، زیستگاه، رژیم غذایی و خطرات گونه مهاجم

وزغ نیشکر (Rhinella marina) یک وزغ بزرگ خشکی‌زی است که نام خود را از نقشش در مبارزه با سوسک نیشکر (Dermolepida albohirtum) گرفته است. این وزغ سازگار، در حالی که در کنترل آفات مفید است، به یک گونه مهاجم مشکل‌ساز در خارج از محدوده طبیعی خود تبدیل شده است. مانند دیگر اعضای خانواده Bufonidae، وزغ نیشکر یک سم قوی ترشح می‌کند که به عنوان یک ماده توهم‌زا و سم قلبی عمل می‌کند.

دانستنی‌های سریع درباره وزغ نیشکر

نام علمی: Rhinella marina (قبلاً Bufo marinus)
نام‌های رایج: وزغ نیشکر، وزغ غول پیکر، وزغ دریایی
گروه اصلی جانوری: دوزیست
اندازه: 10-15 سانتی‌متر
وزن: 1.3 کیلوگرم
طول عمر: 10-15 سال
رژیم غذایی: همه چیزخوار
زیستگاه: آمریکای جنوبی و مرکزی، معرفی شده به سایر نقاط
جمعیت: رو به افزایش
وضعیت حفاظت: کمترین نگرانی

شکل ظاهری وزغ نیشکر

وزغ نیشکر بزرگترین وزغ جهان است. طول بدن این وزغ معمولاً بین 10 تا 15 سانتی‌متر است، اما برخی از نمونه‌ها ممکن است به بیش از 23 سانتی‌متر هم برسند. وزغ‌های ماده بالغ، معمولاً از نرها بزرگتر هستند. وزن متوسط یک وزغ بالغ حدود 1.3 کیلوگرم است. پوست وزغ نیشکر زگیل‌دار و خشک است و الگوها و رنگ‌های متنوعی دارد، از جمله زرد، قرمز، زیتونی، خاکستری یا قهوه‌ای. قسمت زیرین پوست کرم رنگ است و ممکن است لکه‌های تیره‌تری داشته باشد. وزغ‌های جوان پوست صاف‌تر و تیره‌تری دارند و معمولاً مایل به قرمز هستند. بچه وزغ‌ها سیاه رنگ هستند. این وزغ انگشتانی دارد که پرده ندارند، عنبیه طلایی با مردمک‌های افقی، برجستگی‌هایی که از بالای چشم‌ها تا بینی کشیده شده‌اند و غدد پاروتید بزرگی در پشت هر چشم. برجستگی چشم و غدد پاروتید، وزغ نیشکر را از وزغ جنوبی (Bufo terrestris) که از نظر ظاهری شبیه به آن است، متمایز می‌کند.

زیستگاه و پراکنش وزغ نیشکر

وزغ نیشکر بومی قاره آمریکا است، از جنوب تگزاس تا جنوب پرو، آمازون، ترینیداد و توباگو. با وجود نامش، این وزغ در واقع یک گونه دریایی نیست. بلکه در علفزارها و جنگل‌های مناطق گرمسیری تا نیمه‌خشک رشد می‌کند.

وزغ نیشکر به منظور کنترل آفات کشاورزی، به ویژه سوسک‌ها، به سایر نقاط جهان معرفی شد. اکنون این گونه به عنوان یک گونه مهاجم در سراسر کارائیب، فلوریدا، ژاپن، استرالیا، هاوایی و چندین جزیره دیگر اقیانوس آرام گسترش یافته است.

پراکنش وزغ نیشکر — پراکنش بومی (آبی) و معرفی شده (قرمز) وزغ نیشکر

رژیم غذایی وزغ نیشکر

وزغ‌های نیشکر همه‌چیزخوار هستند و از حس بینایی و بویایی خود برای شناسایی غذا استفاده می‌کنند. بر خلاف بیشتر دوزیستان، آن‌ها به راحتی مواد مرده را می‌خورند. بچه وزغ‌ها از جلبک‌ها و مواد آلی معلق در آب تغذیه می‌کنند. وزغ‌های بالغ از بی‌مهرگان، جوندگان کوچک، پرندگان، خزندگان، خفاش‌ها و دیگر دوزیستان شکار می‌کنند. آن‌ها همچنین غذای حیوانات خانگی، زباله‌های انسانی و گیاهان را نیز می‌خورند.

رفتار وزغ نیشکر

وزغ‌های نیشکر می‌توانند از دست دادن حدود نیمی از آب بدن خود را تحمل کنند، اما برای حفظ آب، شب‌ها فعال هستند و در طول روز در مکان‌های محافظت شده استراحت می‌کنند. در حالی که آن‌ها دمای بالای گرمسیری (40-42 درجه سانتیگراد) را تحمل می‌کنند، به حداقل دمای 10-15 درجه سانتیگراد نیز نیاز دارند.

هنگامی که وزغ نیشکر احساس خطر می‌کند، مایعی شیری رنگ به نام بوفوتوکسین از طریق پوست و غدد پاروتید خود ترشح می‌کند. این وزغ در تمام مراحل زندگی خود سمی است، زیرا حتی تخم‌ها و بچه وزغ‌ها نیز حاوی بوفوتوکسین هستند. بوفوتوکسین حاوی 5-متوکسی-N، N-دی متیل تریپتامین (DMT) است که به عنوان آگونیست سروتونین عمل می‌کند و باعث ایجاد توهم و سرخوشی می‌شود. همچنین حاوی یک سم قلبی است که عملکردی شبیه به دیژیتالیس موجود در گل انگشتانه دارد. سایر مولکول‌ها باعث تهوع و ضعف عضلانی می‌شوند. این سم به ندرت انسان را می‌کشد، اما تهدیدی جدی برای حیات وحش و حیوانات خانگی به شمار می‌رود.

تولید مثل و فرزندان وزغ نیشکر

وزغ‌های نیشکر در صورت مساعد بودن دما، می‌توانند در طول سال تولید مثل کنند. در مناطق نیمه‌گرمسیری، تولید مثل در فصل بارانی و زمانی که دما گرم است، رخ می‌دهد. ماده‌ها رشته‌هایی از 8,000 تا 25,000 تخم سیاه رنگ پوشیده شده با غشاء می‌گذارند. جوجه‌ریزی تخم‌ها به دما بستگی دارد. تخم‌ها بین 14 ساعت تا یک هفته پس از تخم‌گذاری باز می‌شوند، اما بیشتر آن‌ها در عرض 48 ساعت باز می‌شوند. بچه وزغ‌ها سیاه هستند و دم‌های کوتاهی دارند. آن‌ها در عرض 12 تا 60 روز به وزغ‌های جوان تبدیل می‌شوند. در ابتدا، طول وزغ‌های جوان حدود 1 سانتی‌متر است. سرعت رشد دوباره به دما بستگی دارد، اما آن‌ها زمانی به بلوغ جنسی می‌رسند که طولشان بین 7 تا 10 سانتی‌متر باشد. در حالی که تنها حدود 0.5٪ از وزغ‌های نیشکر به بزرگسالی می‌رسند، آن‌هایی که زنده می‌مانند معمولاً بین 10 تا 15 سال عمر می‌کنند. وزغ‌های نیشکر می‌توانند تا 35 سال در اسارت زندگی کنند.

بچه وزغ های وزغ نیشکر سیاه هستند و تمایل دارند به صورت گروهی زندگی کنند.

وضعیت بقا

اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت (IUCN) وضعیت بقای وزغ نیشکر را به عنوان "کمترین نگرانی" طبقه‌بندی می‌کند. جمعیت وزغ نیشکر فراوان است و دامنه پراکنش این گونه در حال افزایش است. در حالی که تهدید قابل توجهی برای این گونه وجود ندارد، تعداد بچه وزغ‌ها تحت تأثیر آلودگی آب قرار می‌گیرد. تلاش‌ها برای کنترل وزغ‌های نیشکر به عنوان یک گونه مهاجم ادامه دارد.

وزغ‌های نیشکر و انسان‌ها

در گذشته، از وزغ‌های نیشکر برای استخراج سموم‌شان به منظور تهیه زهر برای تیر و مراسم آیینی استفاده می‌شد. این وزغ‌ها شکار و پس از جدا کردن پوست و غدد پاروتید، خورده می‌شدند. اخیراً، از وزغ‌های نیشکر برای کنترل آفات، تست‌های بارداری، تولید چرم، به عنوان حیوانات آزمایشگاهی و حیوانات خانگی استفاده شده است. بوفوتوکسین و مشتقات آن ممکن است در درمان سرطان پروستات و جراحی قلب کاربرد داشته باشند.