مورچه‌های نجار به دلیل مهارت‌شان در ساخت لانه درون چوب، به این نام معروف شده‌اند. این حشرات بزرگ، چوب را نمی‌خورند، بلکه با حفر تونل در آن، فضایی برای زندگی کلنی خود ایجاد می‌کنند. با این حال، اگر یک کلنی مورچه نجار در منزل شما مستقر شود و اقدامی برای کنترل آن صورت نگیرد، می‌تواند به مرور زمان آسیب‌های جدی به سازه‌های چوبی خانه وارد کند. از این رو، آشنایی با مورچه‌های نجار و نحوه شناسایی آن‌ها از اهمیت بالایی برخوردار است. این مورچه‌ها متعلق به سرده (جنس) Camponotus هستند و تنوع گونه‌ای بالایی دارند. شناخت زودهنگام مورچه نجار و اقدام برای دفع مورچه می‌تواند از خسارات جبران ناپذیر جلوگیری کند.

مشخصات ظاهری مورچه‌های نجار

مورچه‌های نجار از بزرگترین انواع مورچه‌ها هستند که معمولاً در اطراف خانه‌ها دیده می‌شوند. طول کارگران این مورچه‌ها به حدود 1.2 سانتیمتر می‌رسد و ملکه آن‌ها کمی بزرگتر است. در یک کلنی مورچه نجار، ممکن است مورچه‌هایی با اندازه‌های مختلف یافت شوند. برخی از کارگران کوچکتر نیز وجود دارند که طول آن‌ها حدود 0.6 سانتیمتر است.

رنگ مورچه‌های نجار بسته به گونه آن‌ها متفاوت است. مورچه نجار سیاه، همانطور که از نامش پیداست، رنگ تیره دارد، در حالی که انواع دیگر ممکن است زرد یا قرمز باشند. مورچه‌های نجار یک گره بین قفسه سینه و شکم خود دارند. قسمت بالای قفسه سینه آن‌ها هنگام مشاهده از پهلو، به صورت قوس‌دار به نظر می‌رسد. یک حلقه مو نیز نوک شکم آن‌ها را احاطه کرده است.

در کلنی‌های بالغ مورچه نجار، دو نوع کارگر ماده غیربارور وجود دارد: کارگران بزرگ و کارگران کوچک. کارگران بزرگتر وظیفه دفاع از لانه و جمع‌آوری غذا را بر عهده دارند، در حالی که کارگران کوچکتر به مراقبت از نوزادان و نگهداری از لانه می‌پردازند.

مورچه‌های نجار معمولاً لانه‌های خود را در درختان یا تنه درختان مرده یا در حال پوسیدگی می‌سازند، اما ممکن است در الوارهای چوبی، سازه‌های چوبی و خانه‌های انسان‌ها نیز یافت شوند. آن‌ها چوب مرطوب یا نیمه پوسیده را ترجیح می‌دهند، بنابراین وجود مورچه نجار در خانه می‌تواند نشان‌دهنده وجود نشتی آب باشد. بررسی و سمپاشی مورچه نجار در محل‌های مستعد، از گسترش کلنی جلوگیری می‌کند.

دسته‌بندی علمی مورچه‌های نجار

مورچه‌های نجار از نظر علمی به شرح زیر دسته‌بندی می‌شوند:

• فرمانرو: جانوران (Animalia)
• شاخه: بندپایان (Arthropoda)
• رده: حشرات (Insecta)
• راسته: پرده‌بالان (Hymenoptera)
• تیره: مورچگان (Formicidae)
• سرده (جنس): Camponotus

رژیم غذایی مورچه‌های نجار

برخلاف تصور رایج، مورچه‌های نجار چوب نمی‌خورند. آن‌ها همه‌چیزخوار هستند و در انتخاب غذا چندان سخت‌گیر نیستند. مورچه‌های نجار به دنبال عسلک (honeydew) می‌گردند؛ ماده‌ای شیرین و چسبناک که توسط شته‌ها دفع می‌شود. آن‌ها همچنین از میوه‌ها، شیره گیاهان، حشرات کوچک و بی‌مهرگان دیگر، چربی‌ها و هر چیز شیرینی مانند ژله یا شربت تغذیه می‌کنند. به همین دلیل، دور نگه داشتن مواد غذایی و شیرین از دسترس مورچه نجار برای پیشگیری از ورود آن‌ها به خانه ضروری است. در صورت مشاهده مورچه در خانه، پیگیری برای از بین بردن مورچه و یافتن منبع غذایی آن‌ها اهمیت دارد.

چرخه زندگی مورچه‌های نجار

مورچه‌های نجار دگردیسی کامل را طی می‌کنند، به این معنی که چرخه زندگی آن‌ها شامل چهار مرحله تخم، لارو، شفیره و حشره بالغ است. در فصل بهار، مورچه‌های نر و ماده بالدار (جنسی) از لانه خارج می‌شوند تا جفت‌گیری کنند. این مورچه‌های تولیدمثل کننده (swarmers) پس از جفت‌گیری به لانه بازنمی‌گردند. مورچه‌های نر می‌میرند و مورچه‌های ماده (ملکه‌ها) کلنی جدیدی را تأسیس می‌کنند.

ملکه بارورشده تخم‌های خود را در یک حفره کوچک چوبی یا مکان محافظت‌شده دیگری می‌گذارد. هر ملکه حدود 20 تخم می‌گذارد که 3 تا 4 هفته طول می‌کشد تا لاروها از تخم بیرون بیایند. اولین دسته از لاروها توسط ملکه تغذیه می‌شوند. او مایعی را از دهان خود ترشح می‌کند تا نوزادان خود را تغذیه کند. لاروهای مورچه نجار شبیه کرم‌های سفیدرنگ هستند و پا ندارند.

پس از سه هفته، لاروها تبدیل به شفیره می‌شوند. سه هفته دیگر طول می‌کشد تا حشرات بالغ از پیله‌های ابریشمی خود بیرون بیایند. این اولین نسل از کارگران، به دنبال غذا می‌گردند، لانه را حفر و بزرگ می‌کنند و از نوزادان مراقبت می‌کنند. کلنی جدید تا چند سال مورچه جنسی تولید نخواهد کرد. شناسایی و مقابله با مورچه در ابتدای شکل‌گیری کلنی، بهترین راه برای جلوگیری از گسترش آن‌هاست.

سازگاری‌ها و دفاعیات ویژه مورچه‌های نجار

مورچه‌های نجار عمدتاً شب‌زی هستند و کارگران برای یافتن غذا در شب از لانه خارج می‌شوند. کارگران از نشانه‌های متعددی برای مسیریابی به سمت لانه و بازگشت از آن استفاده می‌کنند. هیدروکربن‌های موجود در شکم مورچه‌ها، مسیرهای حرکت آن‌ها را با رایحه‌ای مشخص می‌کنند که به آن‌ها در بازگشت به لانه کمک می‌کند. با گذشت زمان، این مسیرهای فرومونی به مسیرهای اصلی حمل و نقل برای کلنی تبدیل می‌شوند و صدها مورچه از یک مسیر برای رسیدن به منبع غذایی استفاده می‌کنند.

مورچه‌های Camponotus همچنین از مسیرهای لمسی برای پیدا کردن راه خود استفاده می‌کنند. مورچه‌ها لبه‌ها، شیارها و برجستگی‌های متمایز تنه درختان یا پیاده‌روها را در حین حرکت در محیط اطراف خود احساس و به خاطر می‌سپارند. آن‌ها همچنین از نشانه‌های بصری در طول مسیر استفاده می‌کنند. در شب، مورچه‌های نجار از نور مهتاب برای جهت‌یابی خود استفاده می‌کنند.

برای برآورده کردن اشتهای خود به شیرینی‌جات، مورچه‌های نجار شته‌ها را گله‌داری می‌کنند. شته‌ها از شیره گیاهان تغذیه می‌کنند و سپس محلولی قندی به نام عسلک دفع می‌کنند. مورچه‌ها از عسلک غنی از انرژی تغذیه می‌کنند و گاهی اوقات شته‌ها را به گیاهان جدید منتقل می‌کنند و برای به دست آوردن این ترشح شیرین، آن‌ها را "دوشیده" (milk) می‌کنند. این رابطه همزیستی به نفع هر دو گونه است، اما حضور شته‌ها می‌تواند نشان‌دهنده وجود مورچه‌های نجار در نزدیکی باشد. یافتن و از بین بردن کلنی مورچه در منزل و اطراف آن، بهترین راه برای جلوگیری از آسیب‌های احتمالی است.

گستره و پراکندگی جغرافیایی مورچه‌های نجار

حدود ۱۰۰۰ گونه مختلف از مورچه‌های نجار (Camponotus) در سراسر جهان شناسایی شده‌اند. در ایالات متحده آمریکا، تقریباً ۲۵ گونه از این مورچه‌ها وجود دارد. اغلب مورچه‌های نجار در اکوسیستم‌های جنگلی زندگی می‌کنند، جایی که چوب و مواد آلی فراوانی برای لانه‌سازی و تغذیه در دسترس دارند. با این حال، تطبیق‌پذیری بالای این حشرات باعث شده تا در مناطق مسکونی نیز کلنی تشکیل دهند و به یک معضل تبدیل شوند. برای جلوگیری از خسارات احتمالی، شناسایی و ریشه کنی مورچه نجار در محیط زندگی اهمیت دارد.