زرافه‌ها (Giraffa camelopardalis) پستاندارانی گیاه‌خوار با چهار پا و سم هستند که در دشت‌ها و جنگل‌های آفریقا پرسه می‌زنند. گردن دراز، پوشش بدن با الگوهای چشم‌نواز و زائده‌های استخوانی کوچک روی سرشان، آن‌ها را به یکی از قابل تشخیص‌ترین حیوانات روی زمین تبدیل کرده است.

دانستنی‌های سریع درباره زرافه

• نام علمی: Giraffa camelopardalis
• نام‌های رایج: زرافه نوبی، زرافه شبکه‌ای، زرافه آنگولا، زرافه کردفان، زرافه ماسایی، زرافه آفریقای جنوبی، زرافه آفریقای غربی، زرافه رودزیا و زرافه روچیلد
• گروه اصلی جانوری: پستاندار
• اندازه: 4.8 تا 6 متر
• وزن: 725 تا 1360 کیلوگرم
• طول عمر: 20 تا 30 سال
• رژیم غذایی: گیاه‌خوار
• زیستگاه: جنگل‌ها و دشت‌های آفریقا
• جمعیت: نامشخص
• وضعیت بقا: آسیب‌پذیر

ویژگی‌های ظاهری زرافه

زرافه‌ها از نظر علمی در دسته‌ی جفت‌سم‌داران قرار می‌گیرند، که آن‌ها را در یک خانواده با نهنگ‌ها، خوک‌ها، گوزن‌ها و گاوها جای می‌دهد. همه‌ی این جانوران از یک جد مشترک تکامل یافته‌اند که احتمالاً حدود 50 میلیون سال پیش در دوره‌ی ائوسن زندگی می‌کرده است. مانند بسیاری از جفت‌سم‌داران، زرافه‌ها دارای دوشکلی جنسی هستند؛ یعنی نرها به طور قابل توجهی بزرگتر از ماده‌ها هستند و "استخوانک‌ها" روی سرشان ظاهر متفاوتی دارند.

زرافه‌های نر بالغ می‌توانند تا ارتفاع تقریباً 6 متر برسند - که بیشتر آن به گردن دراز این پستاندار مربوط می‌شود - و وزنی بین 1090 تا 1360 کیلوگرم داشته باشند. وزن ماده‌ها بین 725 تا 1180 کیلوگرم است و قد آن‌ها حدود 4.8 متر است. این ویژگی‌ها زرافه را به بلندترین حیوان زنده روی زمین تبدیل کرده است.

روی سر زرافه‌ها استخوانک‌هایی وجود دارد، ساختارهای منحصربه‌فردی که نه شاخ هستند و نه برآمدگی‌های زینتی. بلکه، تکه‌های سفت‌شده‌ی غضروفی هستند که با پوست پوشیده شده‌اند و محکم به جمجمه حیوان متصل شده‌اند. هدف از وجود استخوانک‌ها مشخص نیست. ممکن است به نرها کمک کند تا در فصل جفت‌گیری یکدیگر را بترسانند، ممکن است یک ویژگی انتخابی جنسی باشد (به این معنی که نرهایی با استخوانک‌های چشمگیرتر ممکن است برای ماده‌ها جذاب‌تر باشند)، یا حتی ممکن است به دفع گرما در آفتاب سوزان آفریقا کمک کنند.

گونه‌ها و زیرگونه‌های زرافه

به طور سنتی، تمام زرافه‌ها به یک جنس و گونه تعلق دارند: Giraffa camelopardalis. طبیعت‌شناسان نه زیرگونه‌ی جداگانه را شناسایی کرده‌اند: زرافه نوبی، زرافه شبکه‌ای، زرافه آنگولا، زرافه کردفان، زرافه ماسایی، زرافه آفریقای جنوبی، زرافه آفریقای غربی، زرافه رودزیا و زرافه روچیلد. بیشتر زرافه‌های موجود در باغ‌وحش‌ها از نوع شبکه‌ای یا روچیلد هستند که تقریباً از نظر اندازه قابل مقایسه هستند اما با الگوهای روی پوست‌شان قابل تشخیص‌اند.

اکولوژیست آلمانی، اکسل یانکه، استدلال کرده است که تجزیه و تحلیل DNA چند مکانی از ساختار ژنتیکی زرافه‌ها نشان می‌دهد که در واقع چهار گونه‌ی جداگانه زرافه وجود دارد:

• زرافه شمالی (G. cameloparalis، شامل زرافه‌های نوبی و روچیلد، با زیرگونه‌های کردفان و آفریقای غربی)،
• زرافه شبکه‌ای (G. reticulata)،
• زرافه ماسایی (G. tippelskirchi، که اکنون به عنوان زرافه رودزیا یا تورنیکرافت شناخته می‌شود)، و
• زرافه جنوبی (G. giraffa، با دو زیرگونه زرافه آنگولا و آفریقای جنوبی).

البته این پیشنهادات مورد پذیرش همه‌ی محققان نیست.

زیستگاه زرافه‌ها

زرافه‌ها به طور طبیعی در سرتاسر آفریقا پراکنده هستند، اما اغلب در ترکیب دشت‌ها و جنگل‌ها یافت می‌شوند. آن‌ها موجوداتی اجتماعی هستند که بیشتر در یکی از دو نوع گله زندگی می‌کنند: ماده‌های بالغ و فرزندانشان، و گله‌های مجردی. همچنین زرافه‌های منزوی، نر‌های بالغی که به تنهایی زندگی می‌کنند، وجود دارند.

رایج‌ترین نوع گله از ماده‌های بالغ و گوساله‌هایشان، و چند نر تشکیل شده است - این گله‌ها معمولاً بین 10 تا 20 عضو دارند، اگرچه برخی از آن‌ها می‌توانند تا 50 عضو نیز داشته باشند. معمولاً این گله‌ها مساوات‌طلب هستند و رهبر یا سلسله مراتبی مشخص ندارند. مطالعات نشان می‌دهد که زرافه‌های ماده حداقل به مدت شش سال در یک گروه باقی می‌مانند.

نرهای جوان مجرد که به اندازه کافی بزرگ شده‌اند تا از خود مراقبت کنند، گله‌های موقتی بین 10 تا 20 نفره تشکیل می‌دهند که در اصل اردوگاه‌های تمرینی هستند که در آن بازی می‌کنند و یکدیگر را به چالش می‌کشند قبل از اینکه گروه را ترک کنند و منزوی شوند. آن‌ها کاری را که نر‌های بالغ در فصل جفت‌گیری انجام می‌دهند تمرین می‌کنند، برای مثال: زرافه‌های نر درگیر "گردن‌زنی" می‌شوند، که در آن دو مبارز یکدیگر را هل می‌دهند و سعی می‌کنند با استخوانک‌های خود ضربه وارد کنند.

رژیم غذایی و رفتار زرافه‌ها

زرافه‌ها رژیم غذایی گیاهی متنوعی دارند که شامل برگ‌ها، ساقه‌ها، گل‌ها و میوه‌ها می‌شود. مانند شترها، آن‌ها نیازی ندارند که به صورت روزانه آب بنوشند. رژیم غذایی آن‌ها بسیار متنوع است و می‌تواند شامل تا 93 گونه گیاهی مختلف باشد. با این حال، معمولاً فقط حدود نیم دوجین از این گیاهان 75 درصد از رژیم غذایی تابستانی آن‌ها را تشکیل می‌دهند. گیاه اصلی بین اعضای درخت اقاقیا متفاوت است. زرافه‌ها تنها شکارچی درختان اقاقیای بلندتر از 3 متر هستند.

زرافه‌ها نشخوارکننده هستند، پستاندارانی مجهز به معده‌های تخصصی که غذای خود را "پیش‌هضم" می‌کنند. آن‌ها دائماً در حال جویدن "کُپه" خود هستند، توده‌ای از غذای نیمه‌هضم شده که از معده‌شان خارج می‌شود و نیاز به تجزیه بیشتر دارد.

گله‌ها با هم چرا می‌کنند. هر زرافه بالغ حدود 770 کیلوگرم وزن دارد و روزانه به حدود 34 کیلوگرم گیاه نیاز دارد. گله‌ها یک محدوده خانگی دارند که به طور متوسط حدود 260 کیلومتر مربع است و گله‌ها با هم تلاقی می‌کنند و محدوده‌های یکدیگر را بدون هیچ مشکل اجتماعی به اشتراک می‌گذارند.

تولید مثل و فرزندان زرافه

مسلماً حیوانات بسیار کمی (به غیر از انسان‌ها) تمایل دارند در عمل جفت‌گیری زیاد معطل کنند، اما حداقل زرافه‌ها دلیل خوبی برای عجله کردن دارند. در طول جفت‌گیری، زرافه‌های نر تقریباً صاف روی پاهای عقب خود می‌ایستند و پاهای جلویی خود را در امتداد پهلوهای ماده قرار می‌دهند، یک وضعیت ناخوشایند که بیش از چند دقیقه نمی‌تواند پایدار باشد. جالب اینجاست که جفت‌گیری زرافه‌ها می‌تواند سرنخ‌هایی در مورد چگونگی جفت‌گیری دایناسورهایی مانند آپاتوسوروس و دیپلودوکوس ارائه دهد - بدون شک به همان سرعت و تقریباً با همان وضعیت.

دوره بارداری زرافه‌ها تقریباً 15 ماه است. در بدو تولد، گوساله‌ها حدود 1.7 متر قد دارند و در حدود یک سالگی، قد آن‌ها به 3.2 متر می‌رسد. زرافه‌ها در 15 تا 18 ماهگی از شیر گرفته می‌شوند، اگرچه برخی از آن‌ها تا 22 ماهگی شیر می‌خورند. بلوغ جنسی در حدود 5 سالگی رخ می‌دهد و ماده‌ها به طور کلی اولین گوساله‌های خود را در 5 تا 6 سالگی به دنیا می‌آورند.

تهدیدات برای زرافه‌ها

هنگامی که یک زرافه به اندازه بزرگسالی خود رسید، بسیار غیرعادی است که مورد حمله، چه رسد به کشته شدن، توسط شیرها یا کفتارها قرار گیرد. در عوض، این شکارچیان افراد جوان، بیمار یا مسن را هدف قرار می‌دهند. با این حال، یک زرافه که به اندازه کافی محتاط نباشد، می‌تواند به راحتی در یک گودال آب مورد کمین قرار گیرد، زیرا هنگام نوشیدن آب باید وضعیت نامناسبی به خود بگیرد. گزارش شده است که تمساح‌های نیل گردن زرافه‌های بالغ را گاز می‌گیرند، آن‌ها را به داخل آب می‌کشند و با خیال راحت از لاشه‌های فراوان آن‌ها تغذیه می‌کنند.

وضعیت بقا

زرافه‌ها توسط اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت (IUCN) به عنوان گونه‌ای آسیب‌پذیر طبقه‌بندی شده‌اند. دلیل این امر، از دست دادن مداوم زیستگاه (جنگل‌زدایی، تغییر کاربری اراضی، گسترش کشاورزی و رشد جمعیت انسانی)، ناآرامی‌های داخلی (خشونت‌های قومی، شبه‌نظامیان شورشی، عملیات نظامی و شبه‌نظامی)، شکار غیرقانونی (شکار بی‌رویه) و تغییرات زیست‌محیطی (تغییرات آب‌وهوایی، فعالیت‌های معدنی) است.

در برخی از کشورهای جنوب آفریقا، شکار زرافه‌ها قانونی است، به ویژه در مناطقی که جمعیت آن‌ها در حال افزایش است. در سایر کشورها، مانند تانزانیا، شکار بی‌رویه با کاهش جمعیت مرتبط است.