• مرمر، سنگی دگرگون شده است که از تغییر سنگ آهک تحت فشار و حرارت به وجود می‌آید و ظاهری براق و رنگارنگ پیدا می‌کند.
• بیشترین کاربرد مرمر در ساخت جاده‌ها، مجسمه‌ها و حتی به عنوان درخشان‌کننده در برخی محصولات است.
• نام «تیله‌های مرمرین» به ظاهر آن‌ها برمی‌گردد، نه به این دلیل که واقعاً از سنگ مرمر ساخته شده‌اند.

مرمر چیست؟

مرمر یک سنگ دگرگونی است که زمانی تشکیل می‌شود که سنگ آهک در معرض فشار یا حرارت زیاد قرار گیرد. مرمر خالص، سنگی سفید با ظاهری بلورین و شبیه به شکر است و از کربنات کلسیم (CaCO3) تشکیل شده است. معمولاً مرمر حاوی مواد معدنی دیگری مانند کوارتز، گرافیت، پیریت و اکسیدهای آهن نیز هست. این مواد معدنی می‌توانند به مرمر رنگ‌های صورتی، قهوه‌ای، خاکستری، سبز یا رنگارنگ بدهند. مرمر واقعی از سنگ آهک به وجود می‌آید، اما نوعی مرمر دولومیتی نیز وجود دارد که هنگام دگرگونی دولومیت [CaMg(CO3)2] تشکیل می‌شود.

مرمر چگونه شکل می‌گیرد؟

سنگ آهک، ماده اولیه تشکیل‌دهنده مرمر، زمانی به وجود می‌آید که کربنات کلسیم از آب رسوب کند یا بقایای آلی (صدف‌ها، مرجان‌ها، اسکلت‌ها) جمع شوند. مرمر زمانی شکل می‌گیرد که سنگ آهک تحت فرآیند دگرگونی قرار گیرد. معمولاً این اتفاق در مرزهای همگرا صفحات تکتونیکی رخ می‌دهد، اما گاهی اوقات نیز زمانی که ماگمای داغ، سنگ آهک یا دولومیت را گرم می‌کند، مرمر شکل می‌گیرد. گرما یا فشار، کلسیت موجود در سنگ را متبلور می‌کند و بافت آن را تغییر می‌دهد. با گذشت زمان، کریستال‌ها رشد می‌کنند و در هم قفل می‌شوند تا به سنگ ظاهری شبیه به شکر و درخشان ببخشند.

سایر مواد معدنی موجود در مرمر نیز در طول دگرگونی تغییر می‌کنند. به عنوان مثال، رس‌ها متبلور شده و به میکا و سایر سیلیکات‌ها تبدیل می‌شوند.

مرمر در سراسر جهان یافت می‌شود، اما چهار کشور نیمی از تولید آن را به خود اختصاص داده‌اند: ایتالیا، چین، اسپانیا و هند. مشهورترین مرمر سفید احتمالاً از کارارا در ایتالیا می‌آید. مرمر کارارا توسط میکل آنژ، دوناتلو و کانووا برای ساخت مجسمه‌های شاهکارشان استفاده شده است.

ویژگی‌های مرمر

کریستال‌های قابل مشاهده در مرمر، به آن سطح و ظاهری دانه‌دار می‌بخشند. اما ویژگی‌های دیگری نیز برای شناسایی این سنگ وجود دارند.

مرمر به عنوان یک سنگ قوی و سخت در نظر گرفته می‌شود، حتی با وجود اینکه ماده معدنی اصلی آن، کلسیت، سختی موس تنها 3 دارد. مرمر را می‌توان با یک تیغه فلزی خراشید.

مرمر معمولاً رنگ روشنی دارد. خالص‌ترین مرمر، سفید است. مرمری که حاوی مقدار زیادی مواد قیری باشد، ممکن است سیاه باشد. بیشتر مرمرها خاکستری روشن، صورتی، قهوه‌ای، سبز، زرد یا آبی هستند.

مرمر در تماس با اسید هیدروکلریک رقیق، جوشش می‌کند.

کاربردهای مرمر

به دلیل نحوه تشکیل مرمر، این سنگ در ذخایر بزرگ در سراسر جهان یافت می‌شود. استخراج این سنگ رایج و مفید در مقیاس بزرگ، مقرون به صرفه است.

بیشترین کاربرد مرمر در صنعت ساخت و ساز است. مرمر خرد شده برای ساخت جاده‌ها، پایه‌های ساختمان‌ها و بستر راه‌آهن استفاده می‌شود. سنگ مرمر با برش دادن مرمر به صورت بلوک یا ورقه ساخته می‌شود. از سنگ مرمر برای ساخت ساختمان‌ها، مجسمه‌ها، سنگفرش‌ها و بناهای تاریخی استفاده می‌شود. مجسمه لینکلن در بنای یادبود لینکلن از مرمر سفید جورجیا ساخته شده است، در حالی که کف آن از مرمر صورتی تنسی و نمای بیرونی آن از مرمر کلرادو است. مرمر در برابر باران اسیدی و هوازدگی آسیب‌پذیر است، بنابراین با گذشت زمان فرسوده می‌شود.

مرمر سفید آسیاب می‌شود تا "سفید کننده" (whiting) تولید شود، پودری که به عنوان روشن کننده و رنگدانه استفاده می‌شود. پودر مرمر، همراه با سنگ آهک، ممکن است به عنوان مکمل کلسیم برای دام استفاده شود. مرمر خرد شده یا پودر شده در صنایع شیمیایی برای خنثی کردن اسید، به عنوان پرکننده قرص و برای رفع آسیب اسیدی در آب و خاک استفاده می‌شود.

مرمر ممکن است برای از بین بردن دی اکسید کربن گرم شود و اکسید کلسیم یا آهک باقی بماند. از آهک در کشاورزی برای کاهش اسیدیته خاک استفاده می‌شود.

تعریف دیگر مرمر

در تجارت سنگ و کاربرد عامیانه، به هر کربنات کریستالی که قابلیت صیقل‌پذیری بالایی داشته باشد، ممکن است "مرمر" گفته شود. گاهی اوقات سنگ آهک، تراورتن، سرپانتین (یک سیلیکات) و برِش (breccia) را مرمر می‌نامند. اما زمین شناسان از تعریف دقیق‌تری استفاده می‌کنند و مرمر را یک سنگ دگرگونی می‌دانند که از سنگ آهک یا دولومیت تشکیل شده است.

آیا تیله‌ها از مرمر ساخته شده‌اند؟

اسباب بازی اصلی به نام "تیله" دارای علامت "ساخت آلمان" است. این اسباب‌بازی‌ها با چرخاندن خاک رس یا مواد سفالی دیگر به شکل توپ، سپس لعاب دادن و پختن آن‌ها ساخته می‌شدند، به طوری که شبیه عقیق تقلبی به نظر می‌رسیدند. این تیله‌ها دارای "چشم‌های" گرد ناشی از فرآیند پخت بودند که به آن‌ها ظاهری شبیه مرمر می‌داد.

تیله‌های شیشه‌ای با اختراع قیچی مرمر در آلمان در سال 1846 به تولید انبوه رسیدند. اسباب‌بازی‌های مشابه تیله در حفاری‌های مکان‌های باستانی مصر و بین النهرین یافت شده‌اند. تیله‌های اولیه از سنگ‌های گرد، آجیل یا خاک رس ساخته می‌شدند. در حالی که تعداد کمی از تیله‌ها واقعاً از مرمر ساخته شده‌اند، این سنگ برای بازی مدرن بسیار نرم است. نام این اسباب بازی منعکس کننده ظاهر توپ‌ها است، نه ترکیب آنها.

نکات کلیدی

• مرمر یک سنگ دگرگونی است که از قرار گرفتن سنگ آهک در معرض حرارت یا فشار تشکیل می شود.
• مرمر خالص از کربنات کلسیم (کلسیت) تشکیل شده و به رنگ سفید درخشان است. ناخالصی ها باعث ایجاد سنگ خاکستری کم رنگ، قهوه ای یا رنگارنگ می شوند. مرمر سیاه نیز وجود دارد.
• مرمر قابلیت صیقل پذیری بالایی دارد. در کاربرد عامیانه، به هر سنگی که قابلیت صیقل پذیری بالایی داشته باشد، ممکن است مرمر گفته شود، اما این از نظر فنی نادرست است.
• تیله ها از مرمر ساخته نمی شوند. این اسباب بازی نام خود را از ظاهرش گرفته است نه از ترکیبش. اسباب بازی های باستانی شبیه به تیله از سنگ های صاف، خاک رس یا آجیل ساخته می شدند.