جغدها، این پرندگان شکاری شبانه، همواره در طول تاریخ رابطه‌ای پیچیده و دوگانه با انسان‌ها داشته‌اند. از یک سو، به خاطر چهره‌ی خردمندانه‌شان و اشتهای سیری‌ناپذیرشان برای شکار جوندگان مزاحم مورد ستایش قرار گرفته‌اند، و از سوی دیگر، به عنوان آفات و موجوداتی مرتبط با خرافات مورد نکوهش واقع شده‌اند. جغدها که در دو خانواده‌ی بزرگ (Tytonidae و Strigidae) دسته‌بندی می‌شوند، بیش از 200 گونه‌ی مختلف دارند و قدمت آن‌ها احتمالاً به دوران دایناسورها باز می‌گردد.

دانستنی‌های سریع درباره جغدها

• نام علمی: Tytonidae, Strigidae
• نام‌های رایج: جغد انبار و جغد‌های حقیقی
• گروه جانوری: پرنده
• اندازه: طول بال‌ها از 33 تا 132 سانتی‌متر
• وزن: از 40 گرم تا 1.8 کیلوگرم
• طول عمر: 1 تا 30 سال
• رژیم غذایی: گوشتخوار
• زیستگاه: تمام قاره‌ها به جز قطب جنوب، بیشتر محیط‌ها
• وضعیت بقا: بیشتر جغدها در رده‌ی کمترین نگرانی قرار دارند، اما تعدادی نیز در معرض خطر انقراض یا به شدت در معرض خطر انقراض هستند.

ویژگی‌های ظاهری و دسته‌بندی جغدها

در دنیای جغدها، تنوع شگفت‌انگیزی وجود دارد. حدود 216 گونه‌ی مختلف از این پرندگان در دو خانواده‌ی اصلی جای می‌گیرند: جغد‌های انبار و خلیجی (Tytonidae) و جغد‌های حقیقی (Strigidae). بیشتر جغدها متعلق به گروه جغد‌های حقیقی هستند که با سرهای بزرگ، صورت‌های گرد، دم‌های کوتاه و پرهای رنگی با الگوهای خال‌دار شناخته می‌شوند. در مقابل، جغد‌های انبار با چهره‌های قلبی شکل، پاهای بلند با چنگال‌های قدرتمند و اندازه‌ی متوسط از سایرین متمایز می‌شوند. جغد انبار معمولی تقریباً در سراسر جهان یافت می‌شود، اما جغد‌های حقیقی بیشتر در آمریکای شمالی و اوراسیا شناخته شده‌اند.

بیش از نیمی از جغد‌های جهان در مناطق گرمسیری جدید و آفریقای جنوب صحرا زندگی می‌کنند و تنها 19 گونه در ایالات متحده و کانادا یافت می‌شوند.

یکی از شگفت‌انگیزترین ویژگی‌های جغدها، توانایی آن‌ها در چرخاندن کامل سر به جای حرکت دادن چشم‌ها است، چیزی که در سایر مهره‌داران کمتر دیده می‌شود. این توانایی به دلیل نیاز جغدها به جمع‌آوری نور کافی در طول شکار شبانه تکامل یافته است. جغدها گردن بسیار انعطاف‌پذیری دارند که به آن‌ها اجازه می‌دهد سر خود را تا سه چهارم دایره (270 درجه) بچرخانند، در حالی که انسان‌ها تنها می‌توانند سر خود را 90 درجه بچرخانند.

زیستگاه و پراکندگی جغدها

جغدها در تمامی قاره‌های جهان، به استثنای قطب جنوب، یافت می‌شوند. آن‌ها همچنین در بسیاری از جزایر دورافتاده، از جمله جزایر هاوایی، سکونت دارند. زیستگاه مورد علاقه آن‌ها بسته به گونه‌شان متفاوت است، اما شامل انواع مختلفی از محیط‌ها می‌شود، از توندراهای قطبی گرفته تا مرداب‌ها، جنگل‌های پهن‌برگ و مخروطی، بیابان‌ها و زمین‌های کشاورزی، و سواحل.

رژیم غذایی و رفتار جغدها

جغدها طعمه خود - حشرات، پستانداران کوچک، خزندگان و سایر پرندگان - را به طور کامل، بدون گاز زدن یا جویدن، می‌بلعند. بیشتر قسمت‌های این حیوانات بدبخت هضم می‌شود، اما قسمت‌هایی که قابل تجزیه نیستند - مانند استخوان‌ها، خز و پرها - چند ساعت پس از صرف غذا، به صورت توده‌ای سخت به نام "گلوله" (Pellet) بازگردانده می‌شوند. محققان با بررسی این گلوله‌ها می‌توانند مشخص کنند که یک جغد خاص چه چیزی و چه زمانی خورده است. (جغدهای کوچک گلوله تولید نمی‌کنند، زیرا والدین‌شان غذای نرم و نیمه‌هضم شده را در لانه به آن‌ها می‌دهند.)

در حالی که سایر پرندگان گوشتخوار، مانند شاهین‌ها و عقاب‌ها، در طول روز شکار می‌کنند، بیشتر جغدها شب‌ها شکار می‌کنند. رنگ‌های تیره آن‌ها باعث می‌شود که تقریباً برای طعمه‌هایشان نامرئی باشند و بال‌هایشان تقریباً بی‌صدا به هم می‌خورد. این سازگاری‌ها، همراه با چشمان بسیار بزرگشان، جغدها را در زمره‌ی کارآمدترین شکارچیان شبانه‌ی کره‌ی زمین قرار می‌دهد.

همانطور که شایسته پرندگانی است که طعمه‌های کوچک را شکار و می‌کشند، جغدها دارای برخی از قوی‌ترین چنگال‌ها در دنیای پرندگان هستند که قادر به گرفتن و محکم نگه داشتن سنجاب‌ها، خرگوش‌ها و سایر پستانداران جنبنده هستند. یکی از بزرگترین گونه‌های جغد، جغد شاخدار بزرگ، می‌تواند چنگال‌های خود را با نیرویی معادل 300 پوند بر اینچ مربع خم کند، که تقریباً قابل مقایسه با قوی‌ترین گاز انسان است. برخی از جغدهای فوق‌العاده بزرگ دارای چنگال‌هایی با اندازه‌ای قابل مقایسه با عقاب‌های بسیار بزرگتر هستند، که ممکن است توضیح دهد چرا حتی عقاب‌های بسیار گرسنه نیز معمولاً به پسرعموهای کوچکتر خود حمله نمی‌کنند.

در فرهنگ عامه، جغدها همواره به عنوان موجوداتی بسیار باهوش به تصویر کشیده می‌شوند، اما تربیت یک جغد تقریباً غیرممکن است، در حالی که به طوطی‌ها، شاهین‌ها و کبوترها می‌توان یاد داد که اشیاء را بازیابی کنند و کارهای ساده را به خاطر بسپارند. مردم به این دلیل فکر می‌کنند جغدها باهوش هستند که فکر می‌کنند کودکانی که عینک می‌زنند باهوش هستند: چشم‌های بزرگتر از حد معمول، تصور هوش بالایی را القا می‌کنند. این بدان معنا نیست که جغدها به خصوص احمق هستند. آن‌ها برای شکار در شب به قدرت مغزی زیادی نیاز دارند.

تولید مثل و فرزندآوری جغدها

آیین جفت‌گیری جغدها شامل آوازخوانی دو نفره (هوت کردن) است و هنگامی که یک جفت تشکیل شد، یک نر و ماده در طول فصل تولید مثل با هم می‌مانند. برخی از گونه‌ها به مدت یک سال کامل با هم می‌مانند؛ برخی دیگر برای تمام عمر جفت می‌مانند. آن‌ها معمولاً لانه‌های خود را نمی‌سازند، بلکه لانه‌های رها شده توسط سایر موجودات را تصاحب می‌کنند. جغدها می‌توانند به شدت قلمروطلب باشند، به ویژه در طول فصل تولید مثل.

جغدهای ماده بین یک تا یازده تخم در طی چند روز می‌گذارند، با میانگین پنج یا شش تخم. پس از تخم‌گذاری، مادر لانه را ترک نمی‌کند تا زمانی که تخم‌ها باز شوند، که حدود 24 تا 32 روز بعد اتفاق می‌افتد، و اگرچه نر به او غذا می‌دهد، اما او در این مدت تمایل به کاهش وزن دارد. جوجه‌ها با استفاده از "دندان تخم" خود از تخم بیرون می‌آیند و پس از 3-4 هفته لانه را ترک می‌کنند (پرواز می‌کنند).

هیچ‌کس مطمئن نیست که چرا، به طور متوسط، جغدهای ماده کمی بزرگتر از نرها هستند. یک نظریه این است که نرها کوچکتر چابک‌تر هستند و بنابراین برای گرفتن طعمه مناسب‌تر هستند، در حالی که ماده‌ها از جوجه‌ها نگهداری می‌کنند. نظریه دیگر این است که از آنجا که ماده‌ها دوست ندارند تخم‌های خود را ترک کنند، به جرم بدنی بیشتری نیاز دارند تا آن‌ها را برای مدت طولانی بدون غذا خوردن سرپا نگه دارد. نظریه سوم کمتر محتمل اما سرگرم‌کننده‌تر است: از آنجا که جغدهای ماده اغلب در طول فصل جفت‌گیری به نرهای نامناسب حمله می‌کنند و آن‌ها را دور می‌کنند، اندازه کوچکتر و چابکی بیشتر نرها از آسیب دیدن آن‌ها جلوگیری می‌کند.

تاریخچه تکاملی جغدها

ردیابی منشأ تکاملی جغدها دشوار است، چه رسد به خویشاوندی ظاهری آن‌ها با شبگردان، شاهین‌ها و عقاب‌های امروزی. پرندگان شبیه جغد مانند Berruornis و Ogygoptynx حدود 60 میلیون سال پیش در دوره پالئوسن زندگی می‌کردند، که به این معنی است که ممکن است اجداد جغدها در اواخر دوره کرتاسه با دایناسورها همزیستی داشته‌اند. خانواده جغدهای strigid از tyronids جدا شد و برای اولین بار در دوره میوسن (23-5 میلیون سال پیش) ظاهر شد.

جغدها یکی از قدیمی‌ترین پرندگان زمینی هستند و تنها پرندگان شکاری (به عنوان مثال، مرغ‌ها، بوقلمون‌ها و قرقاول‌ها) از راسته Galliformes با آن‌ها رقابت می‌کنند.

وضعیت بقا

اکثر گونه‌های موجود در فهرست اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت (IUCN) به عنوان "کمترین نگرانی" طبقه‌بندی شده‌اند، اما تعدادی نیز در معرض خطر انقراض یا به شدت در معرض خطر انقراض هستند. از جمله این موارد می‌توان به جغد جنگلی (Heteroglaux blewitti) در هند، جغد شمالی (Aegolius funereus) در آمریکای شمالی، آسیا و اروپا، و جغد گوش‌کوچک سیاو (Otus siaoensis) در یک جزیره در اندونزی اشاره کرد. تهدیدات مداوم برای جغدها عبارتند از شکارچیان، تغییرات آب و هوایی و از بین رفتن زیستگاه.

جغدها و انسان‌ها

نگهداری از جغدها به عنوان حیوان خانگی ایده خوبی نیست، و نه فقط به این دلیل که در ایالات متحده و اکثر کشورهای دیگر غیرقانونی است. جغدها فقط غذای تازه می‌خورند و نیاز به تأمین مداوم موش، جربیل، خرگوش و سایر پستانداران کوچک دارند. همچنین، منقار و چنگال‌های آن‌ها بسیار تیز است، بنابراین شما به یک انبار باند نیز نیاز دارید. اگر این کافی نبود، یک جغد می‌تواند بیش از 30 سال عمر کند، بنابراین شما باید دستکش‌های صنعتی خود را بپوشید و برای سال‌های متمادی جربیل‌ها را به داخل قفس آن پرتاب کنید.

تمدن‌های باستانی نظرات بسیار متفاوتی در مورد جغدها داشتند. یونانیان جغدها را برای نمایندگی آتنا، الهه خرد، انتخاب کردند، اما رومی‌ها از آن‌ها می‌ترسیدند و آن‌ها را حاملان شوم می‌دانستند. آزتک‌ها و مایاها از جغدها به عنوان نمادهای مرگ و نابودی متنفر بودند و از آن‌ها می‌ترسیدند، در حالی که بسیاری از گروه‌های بومی فرزندان خود را با داستان‌هایی از جغدها می‌ترساندند که در تاریکی منتظرند تا آن‌ها را با خود ببرند. مصریان باستان دیدگاه مهربانانه‌تری نسبت به جغدها داشتند و معتقد بودند که آن‌ها از ارواح مردگان در سفر به دنیای زیرین محافظت می‌کنند.