بادام زمینی؛ گیاه روغنی و آجیل محبوب
بادام زمینی محصولی است که در مناطق حاره و معتدل قابل کشت است. هدف اصلی از کشت آن در جهان استحصال روغن است، اما در ایران حدود 95 درصد کشت بادام زمینی برای تولید آجیل انجام می‌شود. منشأ این گیاه آمریکای جنوبی است و از آنجا به آفریقا و سایر کشورهای آسیایی گسترش یافته است.
ساختمان بادام زمینی
بادام زمینی گیاهی از تیره بقولات (لگومینوز) است و حدود 3 تا 6.5 ماه زمین را اشغال می‌کند. این گیاه دارای ساقه مرکزی کرکدار با انشعابات جانبی فراوان است. طول ساقه بین 30 تا 80 سانتی‌متر است. ریشه اصلی مستقیم و اولیه تا عمق 50 تا 100 سانتی‌متر در خاک فرو می‌رود و سپس ریشه‌های جانبی رشد می‌کنند.
- برگ‌ها پنجه‌ای با دو برگچه کرکدار و گاهی برگچه پنجم در انتهای دمبرگ
- گل‌ها زرد و کوچک، منفرد یا دسته‌های 2 تا 4 تایی در زاویه برگ‌ها
- گل‌دهی 1 تا 1.5 ماه پس از سبز شدن آغاز و تا 2 تا 3 ماه ادامه دارد
- تنها 15 تا 20 درصد گل‌ها به غلاف تبدیل می‌شوند
بذر برخی ارقام دارای دوره خواب (Dormancy) هستند. دانه‌ها هنگام رسیدن غنی از روغن‌اند. وزن هزار دانه بین 100 تا 350 گرم متغیر است. ارقام زودرس وزن کمتر و ارقام دیررس وزن بیشتر دارند.
شرایط کشت بادام زمینی
- خاک سبک برای کشت مناسب است
- عملیات خاک‌پا 2 تا 3 بار در طول رشد انجام شود
- دمای مناسب برای کشت: 14 تا 15 درجه سانتی‌گراد
- عمق کشت: 7 تا 10 سانتی‌متر
ارقام بادام زمینی
- بوته‌ای یا ایستا
- خزنده
- بوته‌های خزنده
فاصله بین ردیف‌ها: بوته‌ای 50 تا 60 سانتی‌متر، خزنده 70 تا 95 سانتی‌متر، بوته‌ای خزنده حدود 75 سانتی‌متر. فاصله بین دو بوته روی ردیف: بوته‌ای 15 تا 20 سانتی‌متر، خزنده حدود 30 سانتی‌متر.
جدول مقایسه‌ای ارقام بادام زمینی
| نوع رقم |
فاصله بین ردیف‌ها |
فاصله بین بوته‌ها روی ردیف |
ویژگی‌ها و نکات |
| بوته‌ای (ایستا) |
50 تا 60 سانتی‌متر |
15 تا 20 سانتی‌متر |
رشد عمودی؛ مناسب زمین‌های کوچک؛ وزن هزار دانه کمتر (ارقام زودرس) |
| خزنده |
70 تا 95 سانتی‌متر |
حدود 30 سانتی‌متر |
رشد افقی؛ نیاز به فضای بیشتر؛ دانه‌ها درشت‌تر و وزن هزار دانه بیشتر (ارقام دیررس) |
| بوته‌ای خزنده |
حدود 75 سانتی‌متر |
20 تا 25 سانتی‌متر |
ترکیبی از دو نوع قبلی؛ رشد نیمه‌افقی؛ عملکرد متوسط از نظر اندازه و زمان رسیدگی |
تناوب و کوددهی
بادام زمینی پس از هر کشت قابل کشت است، به شرطی که بیماری مشترک وجود نداشته باشد. محصولات مناسب بعد از بادام زمینی: سورگوم، نخود و گندم. بادام زمینی گیاه روزکوتاه است و با کاهش طول روز گل‌دهی می‌کند.
استفاده از کود حیوانی مجاز نیست زیرا رنگ غلاف‌ها را تغییر می‌دهد. کودهای فسفر و ازت بر اساس آزمایش خاک توصیه می‌شوند.
آفات و بیماری‌ها
- کرم غوزه پنبه
- پروانه کارادرینا
- کرم مفتولی ریشه
- زنجیره باقلا
- بیماری لکه برگی (قارچ سرکوسپورا)
- بیماری فوزاریوم
- پوسیدگی پایه تخمدان و ساقه
جدول آفات و بیماری‌های بادام زمینی
| نام آفت/بیماری |
عامل ایجاد |
روش کنترل رایج |
| کرم غوزه پنبه |
لارو حشرات |
استفاده از حشره‌کش‌های بیولوژیک و تناوب زراعی |
| پروانه کارادرینا |
لارو پروانه |
کنترل مکانیکی و استفاده از تله نوری |
| کرم مفتولی ریشه |
لارو سوسک‌های خاکزی |
ضدعفونی خاک و تناوب با غلات |
| زنجیره باقلا |
آفت مکنده |
استفاده از ارقام مقاوم و کنترل شیمیایی در صورت نیاز |
| لکه برگی بادام زمینی |
قارچ سرکوسپورا |
سم‌پاشی قارچ‌کش و رعایت تناوب زراعی |
| بیماری فوزاریوم |
قارچ خاکزی |
ضدعفونی بذر و استفاده از ارقام مقاوم |
| پوسیدگی پایه تخمدان و ساقه |
قارچ‌های مختلف |
بهبود زهکشی خاک و استفاده از قارچ‌کش مناسب |
نیاز بذر و شرایط رشد
- مقدار بذر: 60 تا 100 کیلوگرم در هکتار
- دمای مناسب رشد: 25 تا 35 درجه سانتی‌گراد
- نشانه رسیدگی: تغییر رنگ برگ‌ها از سبز به زرد و غلاف‌ها به رنگ شیری آجری
ترکیبات دانه بادام زمینی
- 30 تا 50 درصد روغن
- 25 درصد پروتئین
- غنی از فسفر و ویتامین‌های گروه B
این مقاله در سایت علمی رایشمند منتشر شده است. خوشحال می‌شویم اگر دیدگاه و نظر خود را درباره این موضوع با ما و دیگر خوانندگان در میان بگذارید.
بادام زمینی؛ شرایط کشت، ارقام و ارزش غذایی — https://www.rayeshmand.ir/article/peanut-cultivation-nutrition