مار زنگی (با نام‌های علمی Crotalus یا Sistrurus) نام خود را از زائده‌ی انتهایی دمش گرفته است. این زائده هنگام تکان خوردن، صدایی شبیه جغجغه تولید می‌کند که به عنوان هشداری برای سایر حیوانات عمل می‌کند.
بیش از سی گونه مار زنگی در قاره آمریکا یافت می‌شود. در حالی که بیشتر این گونه‌ها جمعیت سالمی دارند، برخی از آنها به دلیل عواملی مانند شکار غیرقانونی و تخریب زیستگاه‌هایشان در معرض خطر انقراض قرار دارند.
حقایق جالب درباره مار زنگی
- نام علمی: Crotalus یا Sistrurus
- نام رایج: مار زنگی
- گروه جانوری: خزنده
- اندازه: 45 تا 260 سانتی‌متر
- وزن: 900 گرم تا 7 کیلوگرم
- طول عمر: 10 تا 25 سال
- رژیم غذایی: گوشتخوار
- زیستگاه: زیستگاه‌های متنوع؛ بیشتر مناطق باز و صخره‌ای، اما در بیابان‌ها، علفزارها و جنگل‌ها نیز یافت می‌شوند
- وضعیت بقا: بیشتر گونه‌ها در کمترین نگرانی، اما برخی گونه‌ها در خطر انقراض
شکل ظاهری و ویژگی‌های مار زنگی
همانطور که اشاره شد، مار زنگی نام خود را از زائده‌ی دم خود گرفته است. این زائده با ارتعاش، صدایی لرزان و هشداردهنده تولید می‌کند. رنگ اغلب مار‌های زنگی قهوه‌ای روشن یا خاکستری است، اما گونه‌هایی با رنگ‌های روشن مانند صورتی یا قرمز نیز یافت می‌شوند. طول مار زنگی بالغ معمولاً بین 45 سانتی‌متر تا 2.6 متر است، اما بیشتر آنها کمتر از 2 متر طول دارند. وزن آنها نیز می‌تواند بین 900 گرم تا 7 کیلوگرم متغیر باشد.
نمای نزدیک از دم مار زنگی. رابرت یانگ/آی‌ای‌ام/گتی ایمیجز دندان‌های نیش مار زنگی به غدد سمی آن متصل هستند و شکلی منحنی دارند. این دندان‌ها به طور مداوم تولید می‌شوند، به این معنی که همیشه دندان‌های جدیدی در پشت دندان‌های فعلی در حال رشد هستند تا به محض افتادن دندان‌های قدیمی، جایگزین شوند.
مار‌های زنگی بین هر چشم و سوراخ بینی خود، یک حفره‌ی حسی حرارتی دارند. این حفره به آنها در شکار طعمه کمک می‌کند. در واقع، آنها نوعی "دید حرارتی" دارند که به آنها کمک می‌کند تا طعمه خود را در شرایط تاریک پیدا کنند. به دلیل وجود این اندام حساس به حرارت، مار‌های زنگی به عنوان افعی‌های چاله‌دار (Pit Vipers) شناخته می‌شوند.
زیستگاه و پراکندگی مار زنگی
مار‌های زنگی در سرتاسر قاره آمریکا، از کانادا تا آرژانتین یافت می‌شوند. در ایالات متحده، آنها بیشتر در جنوب غربی این کشور رایج هستند. زیستگاه‌های آنها متنوع است و شامل دشت‌ها، بیابان‌ها و مناطق کوهستانی می‌شود. با این حال، مار‌های زنگی اغلب در محیط‌های صخره‌ای زندگی می‌کنند، زیرا صخره‌ها به آنها کمک می‌کنند تا پناهگاه و غذا پیدا کنند.
از آنجا که مار‌های زنگی خزنده و خونسرد هستند، این مناطق صخره‌ای به آنها در تنظیم دمای بدنشان نیز کمک می‌کنند. بسته به دما، آنها برای گرم شدن روی صخره‌ها در آفتاب آفتاب می‌گیرند یا برای خنک شدن در سایه‌ی زیر صخره‌ها پناه می‌برند. برخی از گونه‌ها در طول زمستان به حالت خواب زمستانی فرو می‌روند.
رژیم غذایی و رفتار مار زنگی
مار‌های زنگی گوشتخوار هستند. آنها انواع طعمه‌های کوچک مانند موش‌ها، رات‌ها و سایر جوندگان کوچک و همچنین گونه‌های کوچکتر پرندگان را می‌خورند.
مار‌های زنگی شکارچیان ماهری هستند. آنها در کمین طعمه خود می‌نشینند و سپس با دندان‌های نیش زهرآگین خود به سرعت ضربه می‌زنند تا آن را فلج کنند. هنگامی که طعمه مرد، مار زنگی آن را از سر می‌بلعد. به دلیل فرآیند هضم غذا در مار، مار زنگی گاهی اوقات به دنبال مکانی برای استراحت می‌گردد تا در حالی که غذایش در حال هضم شدن است، استراحت کند.
تولید مثل و نوزادان مار زنگی
در ایالات متحده، بیشتر مار‌های زنگی در ماه‌های ژوئن تا آگوست (خرداد تا مرداد) جفت‌گیری می‌کنند. مار‌های نر اندام جنسی جفتی به نام Hemipenes در پایه دم خود دارند که در صورت عدم استفاده، جمع می‌شود. ماده‌ها توانایی ذخیره اسپرم را برای مدت طولانی دارند، بنابراین باروری می‌تواند مدت‌ها پس از فصل جفت‌گیری رخ دهد.
دوره بارداری بسته به گونه متفاوت است و برخی از دوره‌ها تقریباً 6 ماه طول می‌کشد. مار‌های زنگی تخم‌گذار زنده‌زا هستند، به این معنی که تخم‌ها در داخل بدن مادر حمل می‌شوند، اما نوزادان زنده به دنیا می‌آیند.
تعداد نوزادان بسته به گونه متفاوت است، اما معمولاً بین 5 تا 20 نوزاد است. ماده‌ها معمولاً فقط یک بار در هر دو تا سه سال تولید مثل می‌کنند. نوزادان در بدو تولد دارای غدد سمی و دندان‌های نیش فعال هستند. نوزادان مدت زیادی با مادر خود نمی‌مانند و مدت کوتاهی پس از تولد، برای تامین غذا و زندگی خود به تنهایی می‌روند.
وضعیت بقا
بیشتر گونه‌های مار زنگی توسط اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت و منابع طبیعی (IUCN) به عنوان "کمترین نگرانی" طبقه‌بندی می‌شوند. با این حال، جمعیت بیشتر گونه‌های مار زنگی در حال کاهش است و تعداد کمی از گونه‌ها، مانند مار زنگی جزیره سانتا کاتالینا (Crotalus catalinensis) به عنوان "به شدت در معرض خطر انقراض" طبقه‌بندی شده‌اند.
شکار توسط حیوانات دیگر و همچنین تجاوز انسان به زیستگاه‌ها، دو تهدید اصلی برای جمعیت مار‌های زنگی هستند.
گونه‌ها
بیش از 30 گونه مار زنگی وجود دارد. گونه‌های رایج عبارتند از مار زنگی الماس شرقی، مار زنگی چوبی و مار زنگی الماس غربی. مار‌های زنگی چوبی می‌توانند آرام‌تر از سایر گونه‌ها باشند. مار‌های زنگی الماس شرقی دارای الگوی الماسی مشخصی هستند که به آنها کمک می‌کند تا در محیط خود استتار کنند. مار زنگی الماس غربی معمولاً بلندترین گونه مار زنگی است.
گزش مار زنگی و انسان‌ها
هر ساله هزاران نفر در ایالات متحده توسط مارها گزیده می‌شوند. در حالی که مار‌های زنگی معمولاً منفعل هستند، اگر تحریک یا غافلگیر شوند، گاز می‌گیرند. گزش مار به ندرت کشنده است، به شرطی که مراقبت‌های پزشکی مناسب انجام شود. علائم رایج ناشی از گزش مار می‌تواند شامل تورم در محل گزش، درد، ضعف و گاهی اوقات حالت تهوع یا تعریق بیش از حد باشد. پس از گزش، باید فوراً به دنبال مراقبت‌های پزشکی باشید.
مار زنگی: زیستگاه، رفتار، تغذیه و حقایق جالب — https://www.rayeshmand.ir/article/rattlesnakes-habitats-behavior-and-diet