کوسه‌ها، با صدها گونه مختلف و اندازه‌هایی از کمتر از 20 سانتی‌متر تا بیش از 20 متر، در تمام اقیانوس‌های جهان یافت می‌شوند. این موجودات دریایی، با وجود شهرت ترسناکی که دارند، دارای زیست‌شناسی بسیار جذاب و پیچیده‌ای هستند.
دانستنی‌های سریع درباره کوسه‌ها:
- نام علمی: Elasmobranchii
- نام رایج: کوسه
- گروه جانوری اصلی: ماهی
- اندازه: از 20 سانتی‌متر تا 20 متر
- وزن: تا 11 تن
- طول عمر: 20 تا 150 سال
- رژیم غذایی: گوشتخوار
- زیستگاه: زیستگاه‌های دریایی، ساحلی و اقیانوسی در سراسر جهان
- وضعیت بقا: 32% در معرض تهدید، 6% در خطر انقراض و 26% آسیب‌پذیر در سطح جهانی؛ 24% نزدیک به تهدید
ویژگی‌های ظاهری و ساختار بدن کوسه‌ها
کوسه‌ها در دسته ماهیان غضروفی قرار می‌گیرند؛ یعنی اسکلت آنها به جای استخوان از غضروف ساخته شده است. برخلاف ماهی‌های استخوانی، باله‌های کوسه‌ها قابلیت تغییر شکل یا جمع شدن در کنار بدن را ندارند. با وجود اسکلت غضروفی، کوسه‌ها در شاخه طنابداران، زیرشاخه مهره‌داران و رده Elasmobranchii طبقه‌بندی می‌شوند. این رده شامل حدود 1000 گونه مختلف از کوسه‌ها، سفره‌ماهی‌ها و پرتوماهی‌ها است.
دندان‌های کوسه‌ها ریشه ندارند و معمولاً بعد از یک هفته می‌افتند. اما جای نگرانی نیست! کوسه‌ها دندان‌های جایگزین را به صورت ردیفی دارند و دندان جدید می‌تواند در عرض یک روز جای دندان قبلی را بگیرد. کوسه‌ها بین 5 تا 15 ردیف دندان در هر فک دارند که بیشتر آنها 5 ردیف دندان دارند. پوست کوسه‌ها بسیار سخت و مقاوم است و از دندانه‌های پوستی (dermal denticles) پوشیده شده است؛ این دندانه‌ها صفحات کوچکی هستند که با مینایی شبیه به مینای دندان‌های ما پوشیده شده‌اند.
کوسه‌های صخره‌ای کارائیب (Carcharhinus perezi) گونه‌های مختلف کوسه
کوسه‌ها در اشکال، اندازه‌ها و حتی رنگ‌های متنوعی یافت می‌شوند. بزرگ‌ترین کوسه و در واقع بزرگ‌ترین ماهی دنیا، کوسه نهنگ (Rhincodon typus) است که گمان می‌رود حداکثر به طول 20 متر برسد. کوچک‌ترین کوسه نیز کوسه فانوسی کوتوله (Etmopterus perryi) است، یک گونه نادر در اعماق دریا که حدود 15 تا 20 سانتی‌متر طول دارد.
زیستگاه و گستره زندگی کوسه‌ها
کوسه‌ها در محیط‌های دریایی از آب‌های کم‌عمق تا اعماق اقیانوس، در مناطق ساحلی، دریایی و اقیانوسی سراسر جهان یافت می‌شوند. برخی از گونه‌ها در مناطق کم‌عمق ساحلی زندگی می‌کنند، در حالی که برخی دیگر در آب‌های عمیق، در کف اقیانوس و در اقیانوس‌های آزاد زندگی می‌کنند. تعداد کمی از گونه‌ها، مانند کوسه گاوی، به راحتی در آب‌های شور، شیرین و لب‌شور حرکت می‌کنند.
رژیم غذایی و رفتار کوسه‌ها
کوسه‌ها گوشتخوار هستند و عمدتاً ماهی‌ها، پستانداران دریایی مانند دلفین‌ها و فک‌ها و سایر کوسه‌ها را شکار و تغذیه می‌کنند. برخی از گونه‌ها لاک‌پشت‌ها و مرغ‌های دریایی، سخت‌پوستان و نرم‌تنان، و پلانکتون‌ها و کریل‌ها را ترجیح می‌دهند یا در رژیم غذایی خود قرار می‌دهند.
کوسه‌ها یک سیستم خط جانبی در امتداد پهلوهای خود دارند که حرکات آب را تشخیص می‌دهد. این سیستم به کوسه کمک می‌کند تا طعمه را پیدا کند و در شب یا زمانی که دید آب ضعیف است، در اطراف اشیاء دیگر حرکت کند. سیستم خط جانبی از شبکه‌ای از کانال‌های پر از مایع در زیر پوست کوسه تشکیل شده است. امواج فشار در آب اقیانوس اطراف کوسه این مایع را به لرزه در می‌آورند. این ارتعاش به نوبه خود به ماده ژله‌ای موجود در سیستم منتقل می‌شود، که آن را به پایانه‌های عصبی کوسه منتقل می‌کند و پیام به مغز ارسال می‌شود.
کوسه‌ها باید آب را روی آبشش‌های خود حرکت دهند تا اکسیژن مورد نیاز را دریافت کنند. البته همه کوسه‌ها نیازی به حرکت دائمی ندارند. برخی از کوسه‌ها دارای اسپیرال (Spiracles) هستند، یک سوراخ کوچک در پشت چشم‌هایشان که آب را به زور از روی آبشش‌های کوسه عبور می‌دهد تا کوسه بتواند هنگام استراحت ثابت بماند.
کوسه‌هایی که نیاز به شنای مداوم دارند، به جای اینکه مانند ما به خواب عمیق بروند، دوره‌های فعال و استراحت دارند. به نظر می‌رسد که آنها در حال "شنای خواب‌آلود" هستند، به طوری که بخش‌هایی از مغزشان در حالی که به شنا کردن ادامه می‌دهند، فعالیت کمتری از خود نشان می‌دهند.
تغذیه کوسه سفید بزرگ تولید مثل و فرزندان کوسه‌ها
برخی از گونه‌های کوسه تخم‌گذار هستند، به این معنی که تخم می‌گذارند. برخی دیگر زنده‌زا هستند و نوزاد زنده به دنیا می‌آورند. در بین این گونه‌های زنده‌زا، برخی مانند نوزادان انسان دارای جفت هستند و برخی دیگر جفت ندارند. در این موارد، جنین‌های کوسه تغذیه خود را از کیسه زرده یا کپسول‌های تخم بارور نشده پر از زرده دریافت می‌کنند.
در مورد کوسه ببری شنی، رقابت بسیار شدید است. دو جنین بزرگ‌تر، سایر جنین‌های تخم را می‌خورند.
در حالی که هیچ‌کس به طور قطعی نمی‌داند، تخمین زده شده است که کوسه نهنگ، بزرگ‌ترین گونه کوسه، می‌تواند تا 150 سال عمر کند، و بسیاری از کوسه‌های کوچک‌تر می‌توانند بین 20 تا 30 سال عمر کنند.
برخی از کوسه‌ها در واقع تخم می‌گذارند در حالی که برخی دیگر نوزاد زنده به دنیا می‌آورند. کوسه‌ها و انسان‌ها
تبلیغات منفی در مورد چند گونه خاص از کوسه‌ها، باعث شده است که به طور کلی این تصور غلط در مورد کوسه‌ها شکل بگیرد که آنها آدم‌خواران وحشی هستند. در واقع، تنها 10 گونه از تمام گونه‌های کوسه برای انسان خطرناک محسوب می‌شوند. با این حال، باید با تمام کوسه‌ها با احترام رفتار شود، زیرا آنها شکارچی هستند و اغلب دارای دندان‌های تیزی هستند که می‌توانند باعث ایجاد زخم شوند (به ویژه اگر کوسه تحریک شود یا احساس خطر کند).
تهدیدات
انسان‌ها تهدید بزرگ‌تری برای کوسه‌ها هستند تا کوسه‌ها برای ما. بسیاری از گونه‌های کوسه توسط ماهیگیری یا صید ضمنی تهدید می‌شوند که منجر به مرگ میلیون‌ها کوسه در هر سال می‌شود. این را با آمار حملات کوسه مقایسه کنید—در حالی که حمله کوسه یک اتفاق وحشتناک است، تنها حدود 10 مرگ و میر در سراسر جهان در هر سال به دلیل کوسه‌ها رخ می‌دهد.
از آنجا که کوسه‌ها گونه‌هایی با طول عمر طولانی هستند و تنها چند نوزاد به طور همزمان دارند، در برابر صید بی‌رویه آسیب‌پذیر هستند. بسیاری از آنها به طور اتفاقی در شیلات‌هایی که ماهی تن و نیزه‌ماهی را هدف قرار می‌دهند صید می‌شوند، و یک بازار رو به رشد برای باله کوسه و گوشت برای رستوران‌ها نیز بر گونه‌های مختلف تأثیر می‌گذارد. یکی از تهدیدها، عمل اتلاف‌کننده جدا کردن باله کوسه (shark-finning) است، یک عمل ظالمانه که در آن باله‌های کوسه بریده می‌شود در حالی که بقیه کوسه به دریا انداخته می‌شود.
تجارت باله کوسه یکی از تهدیداتی است که انسان‌ها برای کوسه‌ها ایجاد می‌کنند. وضعیت بقا
اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت (IUCN) بیش از 60 گونه از کوسه‌ها و سفره‌ماهی‌های دریایی را ارزیابی کرده است. حدود 24 درصد به عنوان "نزدیک به تهدید"، 26 درصد "آسیب‌پذیر" و 6 درصد "در خطر انقراض" در سطح جهانی طبقه‌بندی شده‌اند. حدود 10 گونه نیز به عنوان "به شدت در خطر انقراض" طبقه‌بندی شده‌اند.
کوسه‌ها: حقایقی شگفت‌انگیز، گونه‌ها، زیستگاه و خطرات پیش‌رو — https://www.rayeshmand.ir/article/shark-facts-habitat-behavior-diet