دیالوگ "اوتیفرون" یکی از دیالوگ های جذاب و مهم نخستین افلاطون است. تمرکز آن بر روی پرسش: دیانت چیست؟ می باشد.

اوتیفرون، نوعی کشیش، ادعا می کند که پاسخ این سؤال را می داند، اما سقراط هر تعریفی که او پیشنهاد می کند را رد می کند. پس از پنج تلاش نافرجام برای تعریف دیانت، اوتیفرون با عجله از آنجا می رود و سؤال را بدون پاسخ می گذارد. در ادامه، خلاصه ای از "اوتیفرون" ارائه شده که نکات کلیدی را در این دیالوگ برجسته می کند.

خلاصه اوتیفرون: زمینه دراماتیک

این داستان در سال ۳۹۹ قبل از میلاد می گذرد. سقراط و اوتیفرون به طور تصادفی در جلوی دادگاه در آتن ملاقات می کنند، جایی که سقراط قرار است به اتهام فساد جوانان و بی دینی (یا به طور خاص تر، عدم باور به خدایان شهر و معرفی خدایان دروغین) محاکمه شود.

در محاکمه اش، همان طور که همه خوانندگان افلاطون می دانند، سقراط گناهکار شناخته شد و به مرگ محکوم گردید. این موضوع سایه ای بر بحث می افکند. چرا که همان طور که سقراط می گوید، سؤال او در این موقعیت به هیچ وجه یک مسئله بی اهمیت و انتزاعی نیست که به او مربوط نباشد. در حقیقت، زندگی اش در خطر است.

اوتیفرون در آنجا است زیرا او در حال پیگرد قانونی پدرش به اتهام قتل است. یکی از خدمه آن ها یک فرد برده را کشته و پدر اوتیفرون او را بسته و در خندق رها کرده تا درباره اقدام بعدی مشورت بگیرد. وقتی او برگشت، خدمتکار مرده بود.

بیشتر مردم ممکن است این امر را بی دینی بدانند که پسر علیه پدرش شکایت کند، اما اوتیفرون ادعا می کند که می داند بهتر است. او احتمالاً نوعی کشیش در یک فرقه مذهبی غیرمتعارف بوده است. هدف او از پیگرد پدرش تنبیه او نیست، بلکه پاکسازی خانه از گناه خون است. این چیزی است که او درک می کند و مردم عادی آتن نمی فهمند.

مفهوم دیانت

واژه انگلیسی "پیات" یا "دیندار" از واژه یونانی "هوزیون" ترجمه شده است. این واژه ممکن است به عنوان تقدس یا درستی دینی نیز ترجمه شود. دیانت دو معنا دارد:

1. معنای محدود: دانستن و انجام کار درست در مراسم دینی. به عنوان مثال، دانستن اینکه چه دعاهایی در هر مناسبت خاص باید خوانده شود یا دانستن چگونگی انجام قربانی.
2. معنای وسیع: درستی؛ بودن یک انسان خوب.

اوتیفرون با معنای محدودتر دیانت آغاز می کند. اما سقراط، مطابق با دیدگاه کلی اش، تمایل دارد بر معنای وسیع تر تأکید کند. او کمتر به آیین های درست اهمیت می دهد و بیشتر به زندگی اخلاقی توجه دارد. (نگرش عیسی به یهودیت به نوعی مشابه این است.)

پنج تعریف اوتیفرون

سقراط به طور شوخی می گوید که از یافتن کسی که در دیانت تخصص دارد خوشحال است—دقیقا چیزی که او در شرایط کنونی اش نیاز دارد. بنابراین از اوتیفرون می خواهد که به او توضیح دهد دیانت چیست. اوتیفرون پنج بار سعی می کند این کار را انجام دهد و هر بار سقراط استدلال می کند که تعریف ارائه شده ناکافی است.

اولین تعریف: دیانت همان کاری است که اوتیفرون اکنون انجام می دهد، یعنی پیگرد ستمکاران. بی دینی یعنی نادیده گرفتن این موضوع.

اعتراض سقراط: این تنها یک مثال از دیانت است، نه یک تعریف کلی از مفهوم آن.

تعریف دوم: دینداری به آنچه که توسط خدایان دوست داشته می شود اطلاق می شود؛ و بی دینی به آنچه که توسط خدایان تنفر دارد.

اعتراض سقراط: به گفته ی اوتیفرون، خدایان گاهی در مورد مسائل عدالت با یکدیگر اختلاف نظر دارند. بنابراین برخی چیزها توسط برخی خدایان دوست داشته می شوند و توسط دیگران تنفر دارند. بر اساس این تعریف، این چیزها هم دیندار و هم بی دین محسوب می شوند که منطقی نیست.

تعریف سوم: دینداری به آنچه که توسط همه ی خدایان دوست داشته می شود گفته می شود. بی دینی به آنچه که همه ی خدایان از آن تنفر دارند.

اعتراض سقراط: استدلالی که سقراط برای انتقاد از این تعریف مطرح می کند، هسته ی این دیالوگ است. انتقاد او زیرکانه اما قوی است. او این سوال را مطرح می کند: آیا خدایان دینداری را به سبب دینداری اش دوست دارند، یا دینداری به این خاطر دیندار است که خدایان آن را دوست دارند؟

برای درک نکته ی این سوال، به این سوال مشابه توجه کنید: آیا یک فیلم بخاطر اینکه مردم از آن می خندند، خنده دار است یا مردم به این دلیل از آن می خندند که خنده دار است؟ اگر بگوییم بخاطر اینکه مردم می خندند خنده دار است، چیزی نسبتاً عجیب گفته ایم. ما می گوییم که فیلم فقط به این خاطر خنده دار است که بعضی افراد نگرش خاصی به آن دارند.

اما سقراط استدلال می کند که این مساله معکوس است. مردم به فیلمی می خندند زیرا آن فیلم دارای یک ویژگی درونی خاص است، ویژگی خنده دار بودن. این ویژگی است که باعث می شود آنها بخندند.

به طور مشابه، چیزها به این دلیل دیندار نیستند که خدایان آنها را به گونه ای خاص می نگرند. بلکه، خدایان اقدام های دیندارانه مانند کمک به یک بیگانه در نیاز را دوست دارند زیرا این اقدامات دارای یک ویژگی درونی خاص، ویژگی دینداری هستند.

تعریف چهارم: دینداری بخشی از عدل است که مربوط به مراقبت از خدایان می شود.

اعتراض سقراط: مفهوم مراقبت در اینجا نامشخص است. نمی تواند نوع مراقبتی باشد که یک صاحب سگ به سگش می دهد، زیرا این مراقبت هدفش بهبود سگ است. اما ما نمی توانیم خدایان را بهبود بخشیم. اگر شبیه مراقبتی باشد که یک برده به صاحب خود می دهد، باید هدف مشترکی را دنبال کند. اما اوتیفرون نمی تواند بگوید آن هدف چیست.

تعریف پنجم: دینداری گفتن و انجام دادن آنچه که در دعا و قربانی برای خدایان خوشایند است.

اعتراض سقراط: وقتی تحت فشار قرار می گیرد، این تعریف در واقع همان تعریف سوم به صورت پنهانی است. پس از اینکه سقراط نشان می دهد که این چنین است، اوتیفرون به نوعی می گوید: "ای وای، آیا تا این زمان رسیده؟ ببخشید، سقراط، باید بروم."

خلاصه عمومی مفاهیم اوتیفرون

مکالمه اوتیفرون از جمله دیالوگ های اوایل افلاطون است: کوتاه، مربوط به تعریف یک مفهوم اخلاقی و پایان پذیر بدون اینکه تعریفی مورد توافق قرار گیرد.

سوال "آیا خدایان دینداری را به این خاطر دوست دارند که دیندار است، یا دیندار است به این خاطر که خدایان آن را دوست دارند؟" یکی از سوالات بزرگ در تاریخ فلسفه است. این سوال تفاوتی بین دیدگاه بنیادی و دیدگاه قراردادی را نشان می دهد.

بنیادگرایان برچسب ها را به چیزها اعمال می کنند زیرا آن ها ویژگی های بنیادی خاصی دارند که آن ها را به آنچه که هستند تبدیل می کند. دیدگاه قراردادی این است که نحوه ی نگرش ما به چیزها تعیین می کند که آن ها چیستند.

به این سوال توجه کنید: آیا آثار هنری در موزه ها به این دلیل که آثار هنری هستند در آنجا قرار دارند، یا ما آنها را "اثر هنری" می نامیم چون در موزه ها هستند؟

طرفداران نظریه های اساسی به موضع اول معتقدند، در حالی که نظریه پردازان قراردادی به موضع دوم.

اگرچه سقراط عموماً بر اوتیفرون غلبه می کند، اما برخی از آنچه که اوتیفرون می گوید منطقی به نظر می رسد. به عنوان مثال، هنگامی که از او پرسیده می شود چه چیزی انسان ها می توانند به خدایان بدهند، او پاسخ می دهد که ما به آنها احترام، ارادت و قدردانی می دهیم. برخی از فیلسوفان استدلال می کنند که این پاسخ خوبی است.