مقیاس زمانی زمین شناسی تاریخ زمین را به چهار دوره تقسیم می کند: دوره پرکامبرین، پالئوزوئیک، مزوزوئیک و سنوزوئیک. این دوره ها با رویدادهایی مختلفی مانند ظهور گونه های خاص، تکامل آن ها و انقراض آن ها مشخص می شوند که به تمایز هر دوره از دوره دیگر کمک می کند. به طور دقیق، زمان پرکامبرین یک دوره واقعی نیست زیرا تنوع حیات در آن بسیار کم بود؛ با این حال، هنوز هم به عنوان یک دوره مهم شناخته می شود زیرا قبل از سه دوره دیگر قرار دارد و ممکن است سرنخ هایی در مورد چگونگی شکل گیری زندگی در زمین ارائه دهد.

زمان پرکامبرین: 4.6 میلیارد تا 542 میلیون سال پیش

زمان پرکامبرین با آغاز تشکیل زمین، 4.6 میلیارد سال پیش آغاز شد. برای میلیاردها سال، هیچ زندگی در این سیاره وجود نداشت. تا پایان زمان پرکامبرین، موجودات تک سلولی به وجود آمدند. هیچ کس به طور قطع نمی داند که زندگی در زمین چگونه آغاز شده است، اما نظریه هایی مانند نظریه سوپ اولیه، نظریه چشمه های آبی و نظریه پنسرمیا وجود دارد.

پایان این دوره با ظهور چندین گونه پیچیده تر در اقیانوس ها، مانند مدوزاها، همراه بود. هنوز هیچ زندگی در زمین وجود نداشت و جو در حال آغاز به تجمع اکسیژن لازم برای بقا گونه های بالاتر بود. موجودات زنده تا دوره بعدی تکثیر و تنوع نمی یافتند.

دوره پالئوزوئیک: 542 میلیون تا 250 میلیون سال پیش

دوره پالئوزوئیک با انفجار کامبرین آغاز شد، دوره ای نسبتاً سریع از تنوع گونه ها که منجر به یک دوره طولانی از شکوفایی زندگی در زمین گردید. حجم زیادی از موجودات زنده از اقیانوس ها به سمت زمین منتقل شدند. گیاهان اولین موجوداتی بودند که به زمین آمدند و پس از آن بی مهرگان. اندکی بعد، مهره داران هم به زمین آمدند. بسیاری از گونه های جدید ظاهر و شکوفا شدند.

پایان دوره پالئوزوئیک با بزرگ ترین انقراض جمعی در تاریخ زندگی در زمین همراه شد که 95% از موجودات دریایی و تقریباً 70% از موجودات زمینی را نابود کرد. تغییرات اقلیمی به احتمال زیاد دلیل این پدیده بود زیرا قاره ها به هم نزدیک شدند و پنگئا را تشکیل دادند. با وجود اینکه این انقراض جمعی ویران کننده بود، راه را برای ظهور گونه های جدید و آغاز یک دوره جدید هموار کرد.

دوره مزوزوئیک: 250 میلیون تا 65 میلیون سال پیش

پس از انقراض پرمیان که باعث نابودی بسیاری از گونه ها شد، این دوره انواع جدیدی از گونه ها را به وجود آورد و شکوفا شد، که به عنوان "عصر دایناسورها" نیز شناخته می شود زیرا دایناسورها گونه های غالب این دوره بودند.

اقلیم در دوره مزوزوئیک بسیار مرطوب و گرمسیری بود و بسیاری از گیاهان سبز و سرسبز در سراسر زمین جوانه زدند. دایناسورها از کوچک شروع شدند و در طول دوره مزوزوئیک بزرگتر شدند. گیاه خواران شکوفا شدند. پستانداران کوچک به وجود آمدند و پرندگان از دایناسورها تکامل پیدا کردند.

انقراض جمعی دیگری پایان دوره مزوزوئیک را مشخص کرد، که ممکن است ناشی از برخورد یک شهاب سنگ یا دنباله دار، فعالیت های آتشفشانی، تغییرات تدریجی آب وهوا یا ترکیبی از این عوامل باشد. تمام دایناسورها و بسیاری از حیوانات دیگر، به ویژه گیاه خواران، منقرض شدند و این فضاها به گونه های جدید در دوره آینده اختصاص یافت.

دوره سنوزوئیک: 65 میلیون سال پیش تا کنون

دوران نهایی زمین در مقیاس زمانی زمین شناسی، دوره سنوزوئیک است که اکنون در آن زندگی می کنیم. با انقراض دایناسورهای بزرگ، پستانداران کوچک تری که باقی مانده بودند، توانستند رشد کرده و غالب شوند.

آب و هوا در طی یک دوره نسبتاً کوتاه به طرز چشمگیری تغییر کرد و بسیار خنک تر و خشک تر از دوره مزوزوئیک شد. یک دوره یخ، بخش های عمده ای از زمین های معتدل را با یخچال های طبیعی پوشاند و این باعث شد که زندگی نسبتاً سریعاً سازگار شود و سرعت تکامل افزایش یابد.

تمام گونه های حیات — از جمله انسان ها — در طول این دوره به اشکال امروزی خود تکامل یافتند که هنوز به پایان نرسیده و به احتمال زیاد تا وقوع یک انقراض جمعی دیگر هم به پایان نخواهد رسید.