تمدن آنگکور، یا امپراتوری خمر، یک دولت پیچیده در آسیای جنوب شرقی بین سال های 800 تا 1400 میلادی بود. یکی از جنبه های قابل توجه این تمدن، سیستم گسترده مدیریت آب آن بود که بیش از 1200 کیلومتر مربع را پوشش می داد.

این سیستم پیچیده، دریاچه طبیعی تونله ساپ را از طریق یک سری کانال ها به مخازن بزرگ دست ساز (که در زبان خمر به آن بارای می گویند) متصل می کرد و به طور دائم هیدرولوژی منطقه را تغییر می داد.

این شبکه به آنگکور اجازه داد تا به مدت شش قرن، با وجود دشواری های حفظ یک جامعه در سطح دولتی در مواجهه با مناطق خشک و موسمی متوالی، شکوفا شود.

نکات کلیدی

• امپراتوری خمر دارای یک سیستم آبی بزرگ با کانال ها و مخازن برای مدیریت کارآمد آب بود.
• این سیستم آبی به امپراتوری خمر کمک کرد تا به مدت 600 سال، با وجود تغییرات آب و هوایی سالانه، شکوفا شود.
• مهندسان آنگکور رودخانه ها و حوضچه های جدیدی ایجاد کردند و جریان طبیعی آب را برای مردم محلی تغییر دادند.

چالش‌ها و مزایای مدیریت آب در تمدن آنگکور

منابع اصلی تامین آب دائمی برای سیستم کانال کشی خمر شامل دریاچه‌ها، رودخانه‌ها، آب‌های زیرزمینی و بارندگی بود. اقلیم موسمی جنوب شرقی آسیا، سال را به دو فصل مرطوب (اردیبهشت تا مهر) و خشک (آبان تا فروردین) تقسیم می‌کند. میزان بارندگی در این منطقه بین 1180 تا 1850 میلی‌متر در سال متغیر است که بیشتر آن در فصل مرطوب می‌بارد.

مدیریت آب در آنگکور، مرزهای طبیعی حوضه‌های آبریز را تغییر داد و در نهایت منجر به فرسایش و رسوب‌گذاری در کانال‌ها شد که نیاز به نگهداری قابل توجهی داشت.

دریاچه تونله ساپ به دلیل سیلاب‌های منظم رودخانه مکونگ، یکی از پربارترین اکوسیستم‌های آب شیرین در جهان است. دسترسی به آب‌های زیرزمینی در آنگکور در فصل مرطوب در سطح زمین و در فصل خشک در عمق 5 متری امکان‌پذیر است. با این حال، دسترسی محلی به آب‌های زیرزمینی در سراسر منطقه بسیار متفاوت است و ویژگی‌های بستر سنگی و خاک گاهی اوقات منجر به عمق 11 تا 12 متری سطح آب زیرزمینی می‌شود.

سامانه‌های آبیاری و مدیریت آب در آنگکور

تمدن آنگکور برای مقابله با تغییرات شدید میزان آب، از راهکارهای مختلفی استفاده می‌کرد. این راهکارها شامل ساخت خانه‌ها بر روی تپه‌ها یا پایه‌ها، ایجاد حوضچه‌های کوچک در سطح خانگی و حوضچه‌های بزرگتر (به نام تراپانگ) در سطح روستا بود.

اکثر تراپانگ‌ها مستطیلی شکل و عموماً در راستای شرق به غرب بودند و با معابد مرتبط بودند و احتمالاً توسط آن‌ها کنترل می‌شدند. بیشتر معابد نیز دارای خندق‌های مخصوص به خود بودند که مربعی یا مستطیلی شکل بوده و در چهار جهت اصلی قرار داشتند.

در سطح شهر، از مخازن بزرگ (به نام بارای) و کانال‌های خطی، جاده‌ها و خاکریزها برای مدیریت آب استفاده می‌شد که احتمالاً یک شبکه ارتباطی داخلی را نیز تشکیل می‌دادند. چهار بارای اصلی در آنگکور امروزی وجود دارد: ایندراتاتاکا (بارای لولی)، یاشوداراتاتاکا (بارای شرقی)، بارای غربی و جایاتاتاکا (بارای شمالی).

آنها بسیار کم عمق، بین 1 تا 2 متر زیر سطح زمین و بین 30 تا 40 متر عرض داشتند. بارای‌ها با ایجاد خاکریزهای خاکی بین 1 تا 2 متر بالاتر از سطح زمین ساخته می‌شدند و از طریق کانال‌هایی از رودخانه‌های طبیعی تغذیه می‌شدند. از این خاکریزها اغلب به عنوان جاده استفاده می‌شد.

مطالعات جغرافیایی مبتنی بر باستان‌شناسی از سیستم‌های کنونی و گذشته در آنگکور نشان می‌دهد که مهندسان آنگکوری یک حوضه آبریز دائمی جدید ایجاد کردند و به جای دو حوضه آبریز، سه حوضه آبریز ساختند. این کانال مصنوعی در نهایت فرسایش یافت و به یک رودخانه تبدیل شد و در نتیجه هیدرولوژی طبیعی منطقه را تغییر داد.