از هر باغبانی بپرسید که از چه آفتی متنفر است، به احتمال زیاد بدون تردید پاسخ خواهد داد: "کرم‌های گوجه فرنگی!" این کرم‌های ابریشمی غول‌پیکر می‌توانند یک مزرعه کامل گوجه فرنگی را یک شبه نابود کنند. اما هیچ چیز برای یک باغبان لذت‌بخش‌تر از این نیست که یک کرم گوجه فرنگی را پوشیده از کیسه‌های سفید کوچک ببیند. درست زمانی که امید در حال از دست رفتن است، زنبورهای براکونید از راه می‌رسند تا روزگار این آفت را سیاه کنند!

زنبور براکونید: سلاح مخفی طبیعت برای کنترل آفات

زنبورهای براکونید (Braconid wasps) روش مادر طبیعت برای کنترل آفاتی مانند کرم‌های گوجه فرنگی هستند. این زنبورهای انگلی، رشد حشرات میزبان خود را مختل می‌کنند و به طور موثری آفت را متوقف می‌کنند. زنبورهای براکونید از نوع انگل‌واره‌ها هستند، به این معنی که در نهایت میزبان خود را می‌کشند. در واقع این زنبورها شکارچیانی هستند که طعمه خود را از درون نابود میکنند.

تنوع گسترده زنبورهای براکونید

اگرچه ما احتمالاً بیشتر با زنبورهای براکونید بزرگتری که روی کرم‌های گوجه فرنگی زندگی می‌کنند آشنا هستیم، اما در واقع هزاران گونه زنبور براکونید در سرتاسر جهان وجود دارد که هر کدام انواع خاصی از حشرات میزبان را آلوده و از بین می‌برند. زنبورهای براکونید وجود دارند که شته‌ها، سوسک‌ها، مگس‌ها و البته پروانه‌ها و بیدها را می‌کشند. بنابراین اگر باغچه شما مورد حمله آفات قرار گرفته است، احتمالاً یک زنبور براکونید متخصص در همان نزدیکی کمین کرده است!

چرخه زندگی زنبور براکونید: داستانی از مرگ و زندگی در دنیای حشرات

توصیف دقیق چرخه زندگی زنبور براکونید کار آسانی نیست، زیرا هر گونه از این زنبورها به طور خاص با چرخه زندگی حشره میزبان خود تکامل یافته است. اما به طور کلی، چرخه زندگی زنبور براکونید با تخم‌گذاری زنبور ماده در داخل بدن حشره میزبان آغاز می‌شود. لاروهای زنبور از تخم خارج شده و در داخل بدن میزبان رشد می‌کنند و از آن تغذیه می‌کنند.

هنگامی که لاروهای زنبور براکونید آماده تبدیل شدن به شفیره می‌شوند، ممکن است این کار را در داخل یا روی بدن حشره میزبان انجام دهند (که در این مرحله، میزبان در حال مرگ است یا قبلاً از بین رفته است). نسل جدید زنبورهای براکونید بالغ از پیله‌های خود خارج شده و چرخه زندگی دوباره آغاز می‌شود.

زنبور براکونید و کرم‌های گوجه فرنگی: یک رابطه انگلی مرگبار

زنبورهای براکونیدی که کرم‌های گوجه فرنگی را از بین می‌برند، انگل‌واره‌های لاروی هستند. زنبور ماده تخم‌های خود را در داخل بدن کرم گوجه فرنگی قرار می‌دهد. لاروهای زنبور در داخل بدن کرم رشد کرده و از آن تغذیه می‌کنند. هنگامی که لاروها آماده تبدیل شدن به شفیره می‌شوند، با جویدن راه خود به بیرون از بدن میزبان، پیله‌های ابریشمی خود را روی اسکلت بیرونی کرم می‌بافند.

زنبورهای بالغ ریز پس از مدت کوتاهی از این پیله‌ها خارج می‌شوند. کرم گوجه فرنگی آلوده ممکن است در حالی که زنبورهای براکونید در داخل بدنش در حال رشد هستند به زندگی خود ادامه دهد، اما قبل از اینکه بتواند به شفیره تبدیل شود خواهد مُرد. بنابراین، حتی اگر نسل فعلی کرم‌ها، گیاهان گوجه فرنگی شما را تا ساقه‌ها خورده باشند، این کرم‌ها زنده نمی‌مانند تا به حشرات بالغ بارور تبدیل شوند و به تولید مثل ادامه دهند. در واقع زنبور براکونید تضمین میکند که کرم های گوجه فرنگی نسل بعدی را نخواهند دید!

باورهای غلط درباره انگل‌های کرم گوجه فرنگی (و زنبور براکونید): افسانه‌ها را کنار بگذاریم!

حالا که در مورد انگل‌واره‌های کرم گوجه فرنگی صحبت می‌کنیم، بیایید چند باور غلط رایج در مورد آن‌ها را روشن کنیم:

"آن چیزهای سفید روی کرم گوجه فرنگی، تخم انگل هستند."

نه، اینطور نیست! زنبور براکونید تخم‌های خود را به داخل بدن کرم تزریق می‌کند، زیر پوست، جایی که شما نمی‌توانید آن‌ها را ببینید. آن چیزهای سفید روی بدن کرم گوجه فرنگی در واقع پیله هستند، مرحله شفیرگی زنبور براکونید. و اگر از نزدیک به آن‌ها نگاه کنید، ممکن است بتوانید زنبورهای بالغ ریزی را ببینید که بیرون می‌آیند و پرواز می‌کنند.

"زنبورها از این پیله‌ها بیرون می‌آیند و به کرم گوجه فرنگی حمله می‌کنند."

دوباره اشتباه می‌کنید! زنبورهای بالغ از پیله‌های خود بیرون می‌آیند، پرواز می‌کنند و جفت‌گیری می‌کنند، و سپس زنبورهای ماده به دنبال میزبان‌های جدید کرم گوجه فرنگی می‌گردند تا تخم‌های خود را در آن‌ها قرار دهند. "حمله" به کرم گوجه فرنگی توسط لاروهای زنبور انجام می‌شود که از تخم‌ها در داخل بدن کرم بیرون می‌آیند. آسیب به آن کرم مدت‌ها قبل از اینکه آن پیله‌های سفید روی پوستش بافته شوند، رخ داده است. در واقع پیله ها نشانه پیروزی زنبور براکونید هستند نه حمله!

زنبور براکونید چگونه میزبان خود را از پای درمی‌آورد؟ سلاحی شگفت‌انگیز به نام ویروس!

زنبور براکونید از یک سلاح قابل توجه برای از کار انداختن سیستم دفاعی حشرات میزبان خود استفاده می‌کند: یک ویروس! این زنبورهای انگلی با پولی‌DNA ویروس‌ها (polydnaviruses) هم‌تکامل یافته‌اند، ویروس‌هایی که آن‌ها را حمل می‌کنند و همراه با تخم‌های خود به حشرات میزبان تزریق می‌کنند. پولی‌DNA ویروس‌ها هیچ اثر منفی بر روی زنبورهای براکونید ندارند و در داخل سلول‌های تخمدان زنبور جای دارند.

هنگامی که زنبور براکونید تخم‌های خود را در داخل بدن حشره میزبان قرار می‌دهد، پولی‌DNA ویروس را نیز تزریق می‌کند. این ویروس در حشره میزبان فعال می‌شود و بلافاصله شروع به از کار انداختن سیستم دفاعی میزبان در برابر مهاجمان (یعنی تخم‌های زنبور براکونید) می‌کند. بدون دخالت ویروس، تخم‌های زنبور به سرعت توسط پاسخ ایمنی حشره میزبان از بین می‌روند. پولی‌DNA ویروس به تخم‌های زنبور اجازه می‌دهد زنده بمانند و لاروهای زنبور از تخم خارج شده و شروع به تغذیه در داخل بدن حشره میزبان کنند. به این ترتیب زنبور براکونید با استفاده از یک ویروس، سیستم ایمنی بدن میزبان را فریب داده و به بقای نسل خود ادامه میدهد!