پلانکتون‌ها به دو دسته اصلی تقسیم می‌شوند: زوپلانکتون‌ها و فیتوپلانکتون‌ها. زوپلانکتون‌ها که به "پلانکتون‌های جانوری" نیز معروف هستند، در آب‌های شور و شیرین یافت می‌شوند. تخمین زده می‌شود که بیش از 30,000 گونه زوپلانکتون در جهان وجود دارد.

پلانکتون‌های اقیانوسی: رقصندگان بی‌اختیار آب‌ها

پلانکتون‌های اقیانوسی عمدتاً تحت سلطه نیروهای حیاتی دریا هستند. به دلیل اندازه بسیار کوچکشان یا فقدان قدرت حرکت کافی (مانند عروس‌های دریایی بزرگ)، آن‌ها نمی‌توانند با جریان‌های اقیانوسی، امواج و بادها مقابله کنند و به ناچار با آن‌ها همراه می‌شوند.

دانستنی‌های جالب: ریشه‌شناسی زوپلانکتون

• واژه "پلانکتون" از کلمه یونانی "planktos" به معنی "سرگردان" یا "شناور" گرفته شده است.
• زوپلانکتون از ترکیب واژه یونانی "zoion" به معنی "حیوان" ساخته شده است.

انواع و دسته‌بندی زوپلانکتون‌ها

برخی از گونه‌های زوپلانکتون تمام عمر خود را به صورت پلانکتون سپری می‌کنند. این موجودات به عنوان هولوپلانکتون شناخته می‌شوند و شامل گونه‌های ریزی مانند کوپه‌پودها، هیپرییدها و اوفوزیدها هستند. از طرف دیگر، مروپلانکتون‌ها گونه‌هایی هستند که زندگی خود را به صورت لارو آغاز می‌کنند و از طریق یک سری مراحل زندگی به گاستروپودها، سخت‌پوستان و ماهی‌ها تبدیل می‌شوند.

زوپلانکتون‌ها را می‌توان بر اساس اندازه یا مدت زمانی که پلانکتونی (تا حد زیادی بی‌حرکت) هستند، طبقه‌بندی کرد. برخی از اصطلاحاتی که برای اشاره به پلانکتون‌ها استفاده می‌شوند عبارتند از:

• میکروپلانکتون: موجودات 2-20 میکرومتر که شامل برخی از کوپه‌پودها و سایر زوپلانکتون‌ها هستند.
• مزوزوپلانکتون: موجودات 200 میکرومتر - 2 میلی‌متر که شامل لارو سخت‌پوستان هستند.
• ماکروپلانکتون: موجودات 2-20 میلی‌متر که شامل اوفوزیدها (مانند کریل) هستند، یک منبع غذایی مهم برای بسیاری از موجودات، از جمله نهنگ‌های باله‌دار.
• میکرونکتون: موجودات 20-200 میلی‌متر که شامل برخی از اوفوزیدها و سرپایان هستند.
• مگالوپلانکتون: موجودات پلانکتونی بزرگتر از 200 میلی‌متر که شامل عروس‌های دریایی و سالپ‌ها هستند.
• هولوپلانکتون: موجوداتی که در تمام طول زندگی خود پلانکتونی هستند، مانند کوپه‌پودها.
• مروپلانکتون: موجوداتی که یک مرحله پلانکتونی دارند، اما پس از آن بالغ می‌شوند، مانند برخی از ماهی‌ها و سخت‌پوستان.

جایگاه زوپلانکتون‌ها در زنجیره غذایی

زوپلانکتون‌های دریایی مصرف‌کننده هستند. برخلاف فیتوپلانکتون‌ها که از نور خورشید و مواد مغذی از طریق فتوسنتز تغذیه می‌کنند، زوپلانکتون‌ها برای بقا باید موجودات دیگر را مصرف کنند. زوپلانکتون‌ها می‌توانند گوشتخوار، همه‌چیزخوار یا لاشه‌خوار (تغذیه از مواد زائد) باشند.

بسیاری از گونه‌های زوپلانکتون در منطقه نورگیر اقیانوس زندگی می‌کنند - عمقی که نور خورشید می‌تواند به آن نفوذ کند - و از فیتوپلانکتون‌ها تغذیه می‌کنند. زنجیره غذایی با فیتوپلانکتون‌ها، که تولیدکنندگان اولیه هستند، آغاز می‌شود. فیتوپلانکتون‌ها مواد غیرآلی از جمله انرژی خورشید و مواد مغذی مانند نیترات و فسفات را به مواد آلی تبدیل می‌کنند. سپس فیتوپلانکتون‌ها توسط زوپلانکتون‌ها خورده می‌شوند، و زوپلانکتون‌ها نیز توسط موجودات اقیانوسی با اندازه‌های مختلف، از ماهی‌ها و گاستروپودهای کوچک گرفته تا نهنگ‌های غول‌پیکر، مصرف می‌شوند.

زندگی روزانه بسیاری از گونه‌های زوپلانکتون اغلب شامل مهاجرت عمودی است - صعود به سمت سطح اقیانوس در صبح هنگام که فیتوپلانکتون‌ها فراوان‌تر هستند، و نزول در شب برای فرار از شکارچیان. از آنجا که زوپلانکتون‌ها عموماً دومین حلقه در زنجیره غذایی هستند، این صعود و نزول روزانه بر سایر گونه‌هایی که از آن‌ها تغذیه می‌کنند و به نوبه خود، بر گونه‌هایی که از آن‌ها تغذیه می‌کنند، تأثیر می‌گذارد.

تولید مثل زوپلانکتون‌ها

زوپلانکتون‌ها بسته به گونه خود، می‌توانند به صورت جنسی یا غیرجنسی تولید مثل کنند. تولید مثل غیرجنسی در هولوپلانکتون‌ها رایج‌تر است و از طریق تقسیم سلولی انجام می‌شود، به این صورت که یک سلول به دو نیم تقسیم می‌شود و این روند ادامه پیدا می‌کند.