دیااکو؛ بنیان‌گذار پادشاهی ماد

دیااکو یا به قول هرودوت «دیوکس» بنیان‌گذار پادشاهی ماد محسوب می‌شود. او رئیس یکی از قبایل ماد و پسر فرارتس دهقان بود. مردم طایفه دیااکو به خاطر عدل و انصافی که داشت اختلافات خود را پیش او مطرح می‌کردند.

انتخاب دیااکو به عنوان پادشاه

پس از چندی دیااکو از این کار به خاطر این که نمی‌توانست به کارهای شخصی‌اش برسد استعفا کرد. دزدی و اغتشاش بالا گرفت. در نتیجه مردم جمع شدند و او را پادشاه خود کردند. دیااکو هم محافظانی برای خودش معین کرد و به تقلید از دربار آشور مراسمی برای پذیرایی از مراجعان ترتیب داد. به عنوان مثال روبرو شدن با پادشاه جایز نبود و عرایض به شخص معینی داده می‌شد. این شاه از 708 یا به قولی از 701 الی 655 قبل از میلاد سلطنت کرد.

نقشه وحدت قبایل ماد

دیااکو با آگاهی از تهدیداتی که حول قبایل ماد وجود داشت احتمالاً از نخستین کسانی بود که نقشه وحدت مادها را مطرح کرد. در زمان او مادها به چندین ده قبیله تقسیم شده بودند و پادشاه آشور جنگ را به داخل قبایل ماد و به دماوند و کناره‌های کویر نمک کشانده بود. پادشاه آشور حتی از سفر به ماد 65000 اسیر به همراه خود برد و آرامیان را در نجد ایران جایگزین مادها کرد. البته دیااکو باج خود را مرتب به آشوری‌ها می‌پرداخت و ظاهراً بهانه‌ای به آنها نمی‌داد و پادشاه آشور که سیناخریب نام داشت نیز در بابل و عیلام گرفتار بود و همین امکان جولان بیشتری به دیااکو می‌داد. به این ترتیب دیااکو برای رفع تهدید آشور و همچنین اورارتو (ارمنستان کنونی) و برای حفظ موجودیت ماد در مدت مدید سلطنتش سعی کرد طوایف ماد را جمع و متحد کند.

ساخت پایتخت هگمتانه

بر اساس منابع تاریخی، نخستین اقدام مهم دیااکو پس از رسیدن به قدرت، ساخت پایتختی برای مادها بود. او شهر هگمتانه (همدان امروزی) را به عنوان مرکز حکومت انتخاب کرد. هگمتانه در زبان فارسی باستان به معنای «محل اجتماع» است و اشاره به گردهم آمدن قبایل پراکنده ماد دارد. دیااکو دستور داد دژی مستحکم بر روی تپه‌ای در این شهر ساخته شود تا امور نظامی، دولتی و خزانه‌داری در آن انجام گیرد.

مدت سلطنت و جانشینی

هرودوت می‌نویسد که دیااکو 53 سال سلطنت کرد. پس از او، پسرش فرورتیش جانشین وی شد و 22 سال حکومت کرد.

ویژگی‌های حکومت دیااکو

• او نخستین شاه ماد بود که توانست قبایل پراکنده را متحد کند.
• به تقلید از دربار آشور، تشریفات سلطنتی را در ایران پایه‌گذاری کرد.
• با سیاست پرداخت باج به آشور، توانست فرصت تثبیت قدرت داخلی را به دست آورد.
• پایتخت هگمتانه را بنا کرد که بعدها یکی از مهم‌ترین شهرهای ایران باستان شد.

اهمیت تاریخی دیااکو

دیااکو نخستین شاه ایران پس از ورود آریایی‌ها به فلات ایران محسوب می‌شود. او توانست قبایل ماد را متحد کند و پایه‌های نخستین دولت ایرانی را بنا نهد. منابع آشوری نیز از او یاد کرده‌اند و نشان می‌دهند که در ابتدا به عنوان یک رهبر محلی شناخته می‌شد اما بعدها به دشمن برجسته آشور تبدیل شد.