زعفران گیاهی است که به خانواده زنبق و سوسن تعلق دارد. بیش از 80 گونه مختلف زعفران وجود دارد که در جنوب اروپا، خاومیانه، آسیای مرکزی، چین و آفریقا یافت می شوند. زعفران را می توان از مراتع کوهستانی، دامنه های صخره ای، خارزارها و زمین های جنگلی به دست آورد. زعفران تحمل دمای پایین و آب و هوای سرد را دارد. در ارتفاعات بالا می توان گل های زیبای زعفران را دید که از برف بیرون زده اند. انسان ها 500 سال قبل از میلاد مسیح کشت زعفران را آغاز کردند. این گیاه را می توان به صورت چاشنی، به عنوان رنگ و در مصارف پزشکی مورد استفاده قرار داد.
واقعیت هایی درباره زعفران
زعفران گیاهی کوچک است که ارتفاع آن می تواند به 20 تا 30 سانتی متر برسد.
رنگ گل زعفران به گونه آن بستگی دارد. رنگ گل های زعفران معمولاً زرد، سفید، بنفش و یا بنفش مایل به صورتی است.
زعفران گل فنجانی شکل تکی دارد است که از لوله بلندی بیرون می آید. گل از شش گلبرگ تشکیل شده است.
برگ های زعفران شمشیری شکل اند و نوار مرکزی سفیدی دارند.
زعفران ساقه پیاز مانندی دارد که به صورت سیستم ذخیره سازی زیرزمینی عمل می کند. هر سال، در آغاز فصل جدید رشد، پیازی جدید در نوک پیاز قدیمی ایجاد می شود.
گل زعفران هر دو اندام تولید مثلی نر و ماده را دارد. هر گل دارای سه کلاله قرمز (اندام جنسی ماده) و سه بساک زرد (اندام جنسی نر) است.
چاشنی زعفران از اندام تولید مثلی خشک شده ماده (کلاله قرمز) به دست می آید. این اندام حاوی رنگدانه ای به نام کروسین است که به رنگ زرد است. چاشنی زعفران در اغلب آشپزخانه های مدیترانه ای مورد استفاده قرار می گیرد.
زعفران گران ترین چاشنی جهان است زیرا برای تهیه یک اونس (تقریباً 28 گرم) زعفران به 80000 گیاه نیاز است. تمام گیاهان به صورت دستی برداشت می شوند. 90 درصد زعفران جهان در ایران تولید می شود.
ماده رنگی به دست آمده از گیاه زعفران 50 هزار سال قبل در هنر غار مورد استفاده قرار می گرفته است.
زعفران را می توان در تولید عطر و در طب مورد استفاده قرار داد. برخی از مطالعات نشان داده اند که زعفران خاصیت ضد باکتری و اثرات احتمالی ضد تومور دارد، می تواند حافظه را بهبود بخشد و برای کاهش سرفه، برونشیت و درد معده مورد استفاده قرار گیرد.
یکی دیگر از کاربردهای زعفران در صنعت نساجی است و در این صنعت برای رنگرزی مورد استفاده قرار می گیرد.
گونه های خاصی از زعفران ها نظیر زعفران خزان (Autumnale) سمی هستند. این گونه علاوه بر خطرناک بودن (در صورت مصرف)، بیشترین تحمل را در مقابل دماهای پایین از خود نشان می دهد.
گونه های مختلف زعفران در زمان های مختلف سال شکوفه می کنند اما گل های زیبای بیشتر گونه ها خودشان را در طول زمستان و بهار نشان می دهند.
زعفران ها با انواع مختلفی از حشرات، مانند زنبورهای عسل، پروانه ها و سوسک ها کار گرده افشانی خود را انجام می دهند.
زعفران گیاهی چند ساله است به این معنی که هر سال بخش هایی از گیاه که بالای سطح زمین است می میرد و گیاه جدیدی از پیاز زیرزمینی آن ایجاد می شود. زعفران می تواند بیش از دو سال عمر کند.