کروم، فلزی براق با رنگ خاکستری مایل به آبی، بیشتر به خاطر استفاده در تولید فولاد ضد زنگ و سایر آلیاژها شناخته می‌شود. این عنصر جذاب در سال 1797 توسط یک شیمیدان فرانسوی از نمونه‌ای از ماده معدنی به نام کروکوییت کشف شد. جالب است بدانید که نام کروم از کلمه یونانی "Chroma" به معنی رنگ گرفته شده است، چرا که ترکیبات آن به خاطر رنگدانه‌های درخشان‌شان مشهور هستند.

10 نکته جالب و خواندنی درباره عنصر کروم:

1. عدد اتمی کروم 24 است. این عنصر، نخستین عنصر در گروه 6 جدول تناوبی بوده و دارای وزن اتمی 51.996 و چگالی 7.19 گرم بر سانتی‌متر مکعب است.
2. کروم فلزی سخت، براق و به رنگ خاکستری فولادی است. می‌توان آن را به خوبی صیقل داد. مانند بسیاری از فلزات واسطه، دارای نقطه ذوب بالا (1907 درجه سانتیگراد) و نقطه جوش بالا (2671 درجه سانتیگراد) است.
3. فولاد ضد زنگ به دلیل افزودن کروم، سخت شده و در برابر خوردگی مقاوم می‌شود.
4. کروم تنها عنصری است که در حالت جامد، در دماهای اتاق و پایین‌تر، نظم پادفرومغناطیسی از خود نشان می‌دهد. بالای 38 درجه سانتیگراد، خاصیت پارامغناطیسی پیدا می‌کند. ویژگی‌های مغناطیسی این عنصر از بارزترین خصوصیات آن به شمار می‌رود.
5. مقادیر اندکی از کروم سه ظرفیتی برای متابولیسم چربی و قند ضروری است. اما کروم شش ظرفیتی و ترکیبات آن بسیار سمی و سرطان‌زا هستند. حالات اکسیداسیون +1، +4 و +5 نیز در این عنصر دیده می‌شوند، اما شیوع کمتری دارند.
6. کروم به طور طبیعی به صورت مخلوطی از سه ایزوتوپ پایدار Cr-52، Cr-53 و Cr-54 یافت می‌شود. کروم-52 فراوان‌ترین ایزوتوپ بوده و 83.789٪ از فراوانی طبیعی آن را تشکیل می‌دهد. نوزده رادیوایزوتوپ نیز از این عنصر شناسایی شده‌اند. پایدارترین ایزوتوپ، کروم-50 است که نیمه‌عمری بیش از 1.8×1017 سال دارد.
7. از کروم برای تهیه رنگدانه‌ها (از جمله رنگ‌های زرد، قرمز و سبز)، رنگ‌آمیزی شیشه به رنگ سبز، رنگ‌آمیزی یاقوت‌ها به رنگ قرمز و زمردها به رنگ سبز، در برخی فرآیندهای دباغی، به عنوان پوشش فلزی تزئینی و محافظ، و به عنوان کاتالیزور استفاده می‌شود.
8. کروم در هوا توسط اکسیژن غیرفعال می‌شود و یک لایه محافظ به ضخامت چند اتم تشکیل می‌دهد که اساساً یک اسپینل است. به فلز پوشش داده شده معمولاً کروم گفته می‌شود.
9. کروم بیست و یکمین یا بیست و دومین عنصر فراوان در پوسته زمین است و غلظت آن تقریباً 100 قسمت در میلیون است.
10. بیشتر کروم از طریق استخراج ماده معدنی کرومیت به دست می‌آید. اگرچه نادر است، اما کروم خالص نیز وجود دارد. این نوع از کروم را می‌توان در لوله‌های کیمبرلیتی یافت، جایی که فضای کاهنده، تشکیل الماس و همچنین کروم عنصری را تسهیل می‌کند.

حقایقی بیشتر درباره کروم

کاربردهای کروم

حدود 75 تا 85 درصد از کروم تولید شده در صنایع، برای ساخت آلیاژهایی مانند فولاد ضد زنگ به کار می‌رود. مابقی کروم نیز عمدتاً در صنایع شیمیایی، ریخته‌گری‌ها و صنایع تولید مواد نسوز استفاده می‌شود.

کشف و تاریخچه کروم

کروم در سال 1797 توسط شیمی‌دان فرانسوی، نیکلاس-لویی وکلن، از نمونه‌ای از ماده معدنی کروکوییت (کرومات سرب) کشف شد. او با واکنش دادن تری‌اکسید کروم (Cr2O3) با زغال چوب (کربن)، بلورهای سوزنی‌شکل فلز کروم را به دست آورد. اگرچه کروم تا قرن هجدهم به طور خالص جداسازی نشده بود، اما انسان‌ها هزاران سال از ترکیبات آن استفاده می‌کردند. به عنوان مثال، سلسله کین در چین از اکسید کروم بر روی سلاح‌های خود استفاده می‌کرد. هرچند مشخص نیست که آن‌ها به دنبال رنگ این ترکیبات بودند یا خواص محافظتی آن، اما این فلز سلاح‌ها را در برابر تخریب حفظ می‌کرد.

نام‌گذاری کروم

نام این عنصر از کلمه یونانی "Chroma" به معنی "رنگ" گرفته شده است. نام "کروم" توسط شیمی‌دانان فرانسوی، آنتوان-فرانسوا دو فورکروی و رنه-ژوست هائوی پیشنهاد شد. این نام‌گذاری، نشان‌دهنده ماهیت رنگارنگ ترکیبات کروم و محبوبیت رنگدانه‌های آن است که می‌توان آن‌ها را در رنگ‌های زرد، نارنجی، سبز، بنفش و سیاه یافت. حتی رنگ یک ترکیب می‌تواند به پیش‌بینی حالت اکسیداسیون فلز کمک کند.