آیین‌ها و نمادهای عزاداری عاشورا
در مراسم عزاداری سالار شهیدان امام حسین (ع) در روزهای عاشورا و تاسوعا، علمداران با حمل علم‌های سنگین و آهنین نقش مهمی در دسته‌های عزاداری ایفا می‌کنند. علم‌ها با هیکل‌های مخصوص و بندهای چرمی بر شانه‌ها قرار می‌گیرند و با چرخاندن آنها شاخه‌های رنگین و پره‌های طاووس به حرکت درمی‌آیند. همراه با این حرکت، طبل‌نوازی، بیرق‌ها و نوحه‌خوانی آغاز می‌شود. گاهی سنگینی علم‌ها به حدی است که با خودرو حمل می‌شوند.
نمادهای عاشورا بر علم‌ها
- رخ‌هایی با تنه پرنده به نشانه فرشته یا هدهد
- تمثال شیران خشمگین با شمشیر خمیده
- گوزن‌ها با شاخ‌های برگشته
- شترهای جهازدار
بر علم‌ها سوره حمد، زیارت عاشورا و اسماء پنج تن نگاشته می‌شود. علم خود نماد طاووس است که پرهایش را بر سینه امام حسین (ع) گسترده تا سایبانی در برابر آفتاب کربلا باشد.
تعزیه و هنرهای عاشورایی
تعزیه یکی از هنرهای آیینی است که واقعه کربلا را به شکل نمایش بازآفرینی می‌کند. بازیگران نقش شخصیت‌های مرتبط با واقعه را ایفا می‌کنند و موسیقی در این نمایش نقش تعیین‌کننده دارد. مشهورترین موسیقی عاشورایی ایران که جهانی شده، «نینوا» ساخته استاد حسین علیزاده است.
نخل‌گردانی
در مناطق کویری، نخل‌ها نماد سوگواری هستند. نخل تابوتی بزرگ از چوب است که نمادی از تابوت امام حسین (ع) محسوب می‌شود. در روز عاشورا نخل حرکت داده می‌شود و محل آن به مرکز روضه‌خوانی و تعزیه تبدیل می‌گردد. نخل‌های یزد از مشهورترین نمونه‌ها هستند که گردشگران زیادی را جذب می‌کنند.
در ایام محرم نخل‌ها با پارچه سیاه پوشانده می‌شوند و با شمشیر، آینه، منگوله و دستمال‌های رنگی تزیین می‌گردند. بسیاری از جوانان نذر دارند و هنگام نخل‌گردانی از زیر آن عبور می‌کنند.
دسته‌گردانی و آیین‌های عزاداری
دسته‌گردانی سراسر آیین و نماد است. عزاداران با نوحه‌های پرمعنا و آهنگ‌های تأثیرگذار به صورت منظم حرکت می‌کنند. این نظم نماد صف‌آرایی در برابر دشمنان تلقی می‌شود. در شام غریبان، شمع‌ها روشن می‌شوند و نوحه‌های غمگین خوانده می‌شود که نماد غروب عاشورا است.
نذر و اطعام
نذر کردن و اطعام از آیین‌های مهم محرم است. مردم نذورات مختلفی را برای بیماران یا نیازمندان آماده می‌کنند. در حسینیه‌ها و تکایا، زن و مرد گرد هم می‌آیند، به سخنرانی و روضه گوش می‌دهند و گریه می‌کنند.
سینه‌زنی و زنجیرزنی
سینه‌زنی و زنجیرزنی با نظم خاصی انجام می‌شود. طبل و سنج ریتم حرکت دسته‌ها را تنظیم می‌کنند. ورود و خروج دسته‌ها به تکایا نیز با آداب خاصی همراه است.
هنرها و تغییر آیین‌ها
سوگواری عاشورا الهام‌بخش هنرهایی چون نمایش، موسیقی، شعر، صنایع دستی و نقاشی شده است. بسیاری از نمادها و آیین‌ها با گذر زمان تغییر یافته‌اند. به عنوان نمونه، قمه‌زنی به تدریج حذف و جای خود را به سنت پسندیده خون دادن داده است.
آیین‌ها و نمادهای عزاداری عاشورا؛ علم، نخل و تعزیه — https://www.rayeshmand.ir/article/ashura-rituals-symbols-iran