نوروز؛ میراث معنوی مشترک

مدتی است کشورهای حوزه نوروز شامل ایران، افغانستان، پاکستان، هند، ترکیه، آذربایجان، قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان و ازبکستان می‌کوشند نوروز را به عنوان میراث معنوی مشترک در یونسکو ثبت کنند. ایران مسئول هماهنگی این پرونده بوده است. با وجود مشکلاتی مانند تأخیر در ارسال مدارک و عضو نبودن برخی کشورها در کنوانسیون میراث معنوی، امید به ثبت جهانی نوروز همچنان وجود دارد.

نوروز؛ فراتر از یک آیین ساده

نوروز در ایران و دیگر کشورهای حوزه نوروز همواره موجب حفظ هویت و وحدت ملی شده است. در تاریخ بسیاری از کشورها، نوروز نماد مبارزه با استعمار و سلطه فرهنگ‌های بیگانه بوده است.

• در تاجیکستان، مردم در دوران شوروی با پافشاری بر نوروز هویت فرهنگی خود را حفظ کردند.
• در افغانستان تحت سلطه طالبان، نوروز به صورت پنهانی برگزار می‌شد و نماد اعتراض بود.
• در ترکیه، نوروز برای کردها جنبه مبارزه داشت و سرانجام به جشن ملی همه اقوام تبدیل شد.

گستره فرهنگی نوروز

نوروز از چند هزار سال پیش در میان اقوام آریایی رواج داشته و امروز در کشورهای مختلف با زبان‌ها و مذاهب متفاوت برگزار می‌شود. پس از فروپاشی شوروی، بسیاری از کشورهای آسیای مرکزی و قفقاز نوروز را در سطح دولتی پاس می‌دارند.

حتی در خارج از حوزه نوروز، اقلیت‌های قومی مانند کردها و مهاجران ایرانی و آسیای مرکزی نوروز را به عنوان عامل حفظ هویت برگزار می‌کنند. در زنگبار تانزانیا نیز نوروز به دلیل نفوذ بازرگانان شیرازی در سده دهم میلادی جشن گرفته می‌شود.

نمادهای مثبت نوروز

نوروز نماد نو شدن، شادمانی و دوستی است. مردمی و خودجوش بودن این جشن موجب شده که حتی حملات تاریخی نتوانند آن را نابود کنند و مهاجمان نیز تحت تأثیر آن قرار گیرند.

جشنی مشترک با نمادهای متنوع

هرچند زمان برگزاری نوروز مشترک است، اما مراسم آن در کشورهای مختلف متفاوت است:

• هندی‌ها روز اول نوروز را کنار آتش سپری می‌کنند.
• کردهای عراق، ترکیه و سوریه در کوه‌ها آتش می‌افروزند.
• افغان‌ها مسابقه بزکشی برگزار می‌کنند.
• قزاق‌ها غذاهای ویژه از گوشت اسب تهیه می‌کنند.
• قرقیزها به اسب‌سواری می‌پردازند.
• برخی اقوام مسابقات خروس‌جنگی یا کشتی برگزار می‌کنند.
• خانه‌تکانی، دید و بازدید، شعرخوانی و چیستان‌گویی از دیگر آیین‌هاست.