یونانیان باستان، نه تنها در سرزمین اصلی یونان، بلکه در مناطق دیگری نیز سکونت گزیدند. این سکونت‌ها که به نام مستعمره شناخته می‌شوند، نقش مهمی در گسترش فرهنگ و تمدن یونانی ایفا کردند. در واقع، مستعمرات یونانی، نه به عنوان امپراتوری‌های وابسته، بلکه به عنوان شهرهای خودگردان عمل می‌کردند که از نظر فرهنگی با سرزمین مادر (متروپلیس) پیوند داشتند.
شناخت و تعیین هویت اقوام دریا، موضوعی به مراتب پیچیده‌تر از آن چیزی است که تصور می‌کنید. مشکل اصلی این است که ما تنها اسناد مکتوب پراکنده‌ای از حملات آنها به تمدن‌های مصر و خاور نزدیک در دست داریم. این اسناد، تصوری مبهم از خاستگاه این اقوام به ما می‌دهند. از طرفی، همانطور که از نامشان پیداست، اقوام دریا مجموعه‌ای از گروه‌های مختلف با ریشه‌های گوناگون بودند، نه یک فرهنگ واحد. باستان‌شناسان قطعاتی از این پازل را کنار هم گذاشته‌اند، اما هنوز شکاف‌های بزرگی در دانش ما درباره آنها وجود دارد که شاید هرگز پر نشوند. به همین دلیل، رمزگشایی از هویت و سرگذشت این مهاجمان دریایی، یکی از چالش‌های مهم در مطالعهتاریخباستان به شمار می‌رود. برای یافتن سرنخ‌هایی از این اقوام، باید به سراغ بررسی آثار باستانی و تحلیل اسناد تاریخی پراکنده برویم و تلاش کنیم تا تصویری هرچند ناقص از این دوران پرآشوب به دست آوریم.
در قرن هفتم قبل از میلاد، شهربیزانسدر بخش اروپایی تنگهبسفر، در ترکیه امروزی بنا نهاده شد. قرن‌ها بعد، کنستانتین امپراتور روم، نام آن را بهرُم نو(Nova Roma) تغییر داد. این شهر بعدها به افتخار بنیان‌گذار رومی خود،قسطنطنیهنامیده شد. در قرن بیستم، ترک‌ها نام آن را بهاستانبولتغییر دادند. این شهر تاریخی، که در گذر زمان نام‌های متفاوتی به خود گرفته، همچنان به عنوان یکی از مهم‌ترین مراکز فرهنگی و تاریخی جهان شناخته می‌شود.
اراتستن (حدود 276 تا 194 قبل از میلاد)، ریاضیدانی برجسته بود که به خاطر محاسبات ریاضی دقیق و دانش عمیقش در هندسه شهرت فراوانی دارد. او نه تنها یک ریاضیدان، بلکه یک جغرافیدان، ستاره‌شناس و فیلسوف نیز بود.
لوپرکالیا، یکی از کهن‌ترین جشن‌های رومی است که در تقویم‌های باستانی حتی پیش از اصلاحات ژولیوس سزار به ثبت رسیده بود. این جشن امروز بیشتر به دو دلیل برای ما آشناست:
امروزه، اصطلاح "پاگان" (Pagan) برای اشاره به افرادی به کار می‌رود که به خدای یکتاپرست ادیان مسیحیت، یهودیت و اسلام اعتقادی ندارند. این واژه، مشابه کلمه "کافر" یا "بی‌دین" استفاده می‌شود. همچنین، به افرادی که به تمام‌خدایی (Pantheism) و نئوپاگانیسم (Neo-paganism) باور دارند نیز، پاگان اطلاق می‌گردد. به طور خلاصه، پاگانیسم طیف وسیعی از باورها و اعتقادات غیر یکتاپرستانه را شامل می‌شود.
امروزه نام آندرومدا برای ما یادآور کهکشانی باشکوه، سحابی آندرومدا و یاصورت فلکیآندرومدا است که در نزدیکی صورت فلکی اسب بالدار (Pegasus) قرار دارد. همچنین فیلم‌ها و سریال‌هایی نیز با الهام از نام این شاهزاده افسانه‌ای یونان باستان ساخته شده‌اند. اما در دلتاریخباستان، آندرومدا شخصیتی فراتر از یک نام است؛ او یک شاهزاده قهرمان در دل اسطوره‌های یونانی است که داستان زندگی‌اش پر از ماجراجویی، فداکاری و عشق است.
نمایشنامهآگاممنون، اثر برجستهآشیل، در سال 458 قبل از میلاد در جشنواره دیونیزیا به روی صحنه رفت. این اثر، نخستین تراژدی از تنها سه‌گانه‌ای است که از نمایشنامه‌های یونان باستان به جا مانده است. آشیل برای این تتراولوژی (شامل سه‌گانه تراژدی و یک نمایشنامه هجوآمیز) جایزه نخست را از آن خود کرد و نام خود را درتاریخادبیات جاودانه ساخت. این اثر نه تنها به عنوان یکتراژدی یونانی، بلکه به عنوان شاهکاری در ژانرتراژدیدر سطح جهانی شناخته می‌شود.
در میان خدایان یونان باستان، دمتر جایگاه ویژه‌ای دارد. او نه تنها الهه باروری، کشاورزی و غلات است، بلکه به عنوان چهره‌ای مادرانه و پخته به تصویر کشیده می‌شود. دمتر به انسان‌ها دانش کشاورزی را آموخت، اما در عین حال، مسئولیت آفرینش زمستان و شکل‌گیری یک آیین مذهبی مرموز نیز بر عهده اوست.
اصطلاح "نوسنگی پیش از سفال" (PPN) به دوره‌ای حیاتی درتاریخبشر اطلاق می‌شود که در آن جوامع ساکن در منطقه لوانت و خاور نزدیک، گام‌های نخستین را در اهلی کردن گیاهان و استقرار در سکونتگاه‌های کشاورزی برداشتند. این دوران، که تقریباً از حدود 10500 تا 7500 سال پیش از میلاد مسیح به طول انجامید، واجد بسیاری از ویژگی‌های عصر نوسنگی بود، با این تفاوت مهم که مردمان آن هنوز از سفال استفاده نمی‌کردند. جالب است بدانید که استفاده از سفال در منطقه لوانت تا حدود 5500 سال پیش از میلاد رواج نیافت.
در میان اساطیر یونان، آپولو جایگاهی ویژه دارد. او خدای خورشید، نور، موسیقی، حقیقت، شفا، شعر و پیشگویی است. آپولو، پسر زئوس و لتو، به عنوان نمادی از جوانی و توانمندی شناخته می‌شود. خواهر دوقلوی او، آرتمیس، الهه ماه و شکار است.
زمانی تصور بر این بود کهتاریخهند و شبه‌قاره هند تا قبل از حمله‌ی مسلمانان در قرن دوازدهم میلادی آغاز نشده است. اگرچه نگارش تاریخ مدون و جامع از این دوره به بعد رونق گرفت، اما نویسندگان تاریخی‌ای با دانش دست اول از دوران‌های پیشین نیز وجود داشته‌اند. با این حال، متاسفانه آثار آنها به اندازه‌ای که انتظار داریم یا در مقایسه با سایر تمدن‌های باستانی، به گذشته‌های دور بازنمی‌گردد.