در قاره آفریقا، دو کشوری که برخی محققان معتقدند هرگز مستعمره نشده اند، اتیوپی و لیبریا هستند. اما واقعیت این است که در طول تاریخ اولیه این کشورها، دوره های کوتاهی از کنترل های خارجی وجود داشته که سؤالی را مطرح می کند مبنی بر اینکه آیا لیبریا و اتیوپی واقعاً مستقل مانده اند یا خیر.

نکات کلیدی

• اتیوپی و لیبریا به طور گسترده به عنوان تنها دو کشور آفریقایی که هرگز مستعمره نشده اند، شناخته می شوند.
• موقعیت جغرافیایی، قابلیت اقتصادی و اتحاد این دو کشور به آن ها کمک کرد تا از استعمار مصون بمانند.
• اتیوپی در سال ۱۸۹۶ به عنوان یک کشور مستقل به رسمیت شناخته شد، پس از اینکه به طور قاطع نیروهای ایتالیایی را در جنگ آدوا شکست داد. در طول اشغال نظامی مختصر اتیوپی طی جنگ جهانی دوم، ایتالیا هرگز کنترل استعماری بر اتیوپی برقرار نکرد.
• لیبریا که در سال ۱۸۲۱ توسط ایالات متحده به عنوان محلی برای ارسال ساکنان آزاد سیاه پوست تأسیس شد، پس از دستیابی به استقلال کامل خود در سال ۱۸۴۷ هرگز مستعمره نشد.

بین سال های ۱۸۹۰ تا ۱۹۱۴، آنچه به "تقسیم آفریقا" معروف است، قدرت های اروپایی به سرعت اکثر آفریقا را مستعمره کردند. تا سال ۱۹۱۴، حدود ۹۰٪ از آفریقا تحت کنترل اروپا بود. اتیوپی و لیبریا به دلیل موقعیت، اقتصاد و وضعیت سیاسی خود، از استعمار اجتناب کردند.

استعمار به چه معناست؟

استعمار به معنای کشف، فتح و سکونت یک نهاد سیاسی بر روی دیگری است. این یک هنر باستانی است که توسط امپراتوری های آشوری، ایرانی، یونانی و رومی و همچنین امپراتوری های پس از استعمار شامل ایالات متحده، استرالیا، نیوزیلند و کانادا انجام شده است.

اما گسترده ترین، مورد مطالعه ترین و به طور قابل توجهی آسیب زننده ترین فعالیت های استعماری، اقداماتی است که محققان به آن "استعمار غربی" اشاره می کنند، تلاش های کشورهای دریانوردی اروپایی مانند پرتغال، اسپانیا، جمهوری هلند، فرانسه، انگلستان و در نهایت آلمان، ایتالیا و بلژیک برای فتح سایر نقاط جهان. این فرایند در اواخر قرن پانزدهم آغاز شد و تا جنگ جهانی دوم، دو پنجم از مساحت زمین جهان و یک سوم از جمعیت آن در مستعمره ها بودند؛ یک سوم دیگر از سرزمین های جهان مستعمره شده بودند اما اکنون کشورهایی مستقل بودند. و بسیاری از این کشورهای مستقل عمدتاً شامل نسل های جانشینان استعمارگران بودند، بنابراین آثار استعمار غربی هرگز به طور کامل معکوس نشدند.

آیا اتیوپی مستعمره شد؟

چند کشور وجود داشتند که در برابر غول استعمار غربی قرار نگرفتند، از جمله ترکیه، ایران، چین و ژاپن. علاوه بر این، کشورهایی که تاریخ های طولانی تر یا سطوح بالاتری از توسعه قبل از سال ۱۵۰۰ داشتند، به طور معمول دیرتر مستعمره شدند یا اصلاً مستعمره نشدند. ویژگی هایی که بر این امر تأثیر می گذارند، شامل سختی دسترسی، فاصله نسبتاً ناوبری از شمال غربی اروپا و عدم وجود یک گذرگاه امن زمینی به کشورهای محصور در خشکی می باشد. در آفریقا، این کشورها از جمله لیبریا و اتیوپی به شمار می آیند.

با توجه به اینکه موفقیت اقتصادی آن ها وابسته بود، کشورهای امپریالیستی اروپایی از مستعمره سازی کامل لیبریا و اتیوپی اجتناب کردند، زیرا این دو کشور تنها کشورهای آفریقایی بودند که آن ها را به عنوان بازیگران مؤثر در اقتصاد مبتنی بر تجارت می دیدند. با این حال، در ازای «استقلال» ظاهری خود، لیبریا و اتیوپی مجبور به واگذاری سرزمین، توافق بر سر سطوح مختلفی از کنترل اقتصادی اروپا و مشارکت در حوزه های نفوذ اروپا شدند.

اتیوپی

اتیوپی، که قبلاً اَبیسی نیا نامیده می شد، یکی از قدیمی ترین کشورهای جهان است. سابقه آن به حدود ۴۰۰ سال پیش از میلاد برمی گردد و در نسخه پادشاهی کتاب مقدس به عنوان پادشاهی آکسوم ذکر شده است. آکسوم به همراه روم، ایران و چین یکی از چهار قدرت بزرگ آن زمان به حساب می آمد. در طول هزاره ها از تاریخ خود، اراده مردم این کشور—از کشاورزان تا پادشاهان—برای اتحاد به عنوان یک ملت، همراه با انزوا جغرافیایی و رونق اقتصادی، به اتیوپی کمک کرد تا در برابر یک سری از نیروهای استعماری جهانی پیروزی های قاطعی کسب کند.

برخی محققان اتیوپی را «هرگز مستعمره نشده» می دانند، علیرغم اشغال ایتالیا از سال ۱۹۳۶ تا ۱۹۴۱ که به یک مدیریت استعماری پایدار منجر نشد.

برای گسترش امپراتوری استعماری خود در آفریقا، ایتالیا در سال ۱۸۹۵ به اتیوپی حمله کرد. در جنگ اول ایتالیا و اتیوپی (۱۸۹۵-۱۸۹۶)، نیروهای اتیوپی در تاریخ ۱ مارس ۱۸۹۶ در جنگ آدوا پیروزی بزرگی بر نیروهای ایتالیایی کسب کردند. در ۲۳ اکتبر ۱۸۹۶، ایتالیا به پیمان آدیس آبابا توافق کرد و این جنگ را خاتمه داد و اتیوپی را به عنوان یک کشور مستقل به رسمیت شناخت.

در ۳ اکتبر ۱۹۳۵، دیکتاتور ایتالیا بنیتو موسولینی، که امیدوار بود اعتبار کشورش را که در جنگ آدوا از دست داده بود بازسازی کند، دستور حمله دوم به اتیوپی را صادر کرد. در ۹ مه ۱۹۳۶، ایتالیا موفق به الحاق اتیوپی شد. در ۱ ژوئن، این کشور با اریتره و سومالی ایتالیا ادغام شد و آفریقا ایتالیایی شرقی (AOI) را تشکیل داد.

امپراتور اتیوپی هایله سلاسی در تاریخ ۳۰ ژوئن ۱۹۳۶، درخواست احساسی برای کمک به اخراج ایتالیایی ها و بازگرداندن استقلال به جامعه ملل ارائه داد و از ایالات متحده و روسیه حمایت کسب کرد. با این حال، بسیاری از اعضای جامعه ملل، از جمله بریتانیا و فرانسه، استعمار ایتالیا را به رسمیت شناختند.

استقلال به طور رسمی در ۵ مه ۱۹۴۱، زمانی که سلاسی دوباره به تخت اتیوپی بازگشت، به دست آمد.

لیبریا

کشور مستقل لیبریا اغلب به عنوان کشوری که هرگز مستعمره نشده توصیف می شود، زیرا این کشور نسبتاً به تازگی در سال ۱۸۴۷ تأسیس شده است.

لیبریا در سال ۱۸۲۱ توسط آمریکایی ها تأسیس شد و بیش از ۱۷ سال تحت کنترل آن ها باقی ماند، قبل از اینکه استقلال جزئی از طریق اعلام یک مشترک المنافع در ۴ آوریل ۱۸۳۹ به دست آید. استقلال واقعی هشت سال بعد در ۲۶ جولای ۱۸۴۷ اعلام شد. از اوایل قرن پانزدهم تا اواخر قرن هفدهم، تاجران پرتغالی، هلندی و بریتانیایی در منطقه ای که به عنوان «ساحل غلات» معروف بود، به دلیل فراوانی دانه های فلفل میله گتا، پست های تجاری پرسودی حفظ کردند.

جامعه آمریکایی برای استعمار مردم رنگین پوست آزاد (که به طور ساده به آن جامعه استعمار آمریکایی، ACS گفته می شود) جامعه ای بود که ابتدا توسط آمریکایی های سفیدپوست اداره می شد و بر این باور بودند که هیچ جایی برای سیاه پوستان آزاد در ایالات متحده وجود ندارد. آن ها بر این عقیده بودند که دولت فدرال باید هزینه بازگرداندن سیاه پوستان آزاد به آفریقا را پرداخت کند و در نهایت اداره آن به عهده سیاه پوستان آزاد قرار گرفت.

جامعه آمریکایی برای استعمار مردم رنگین پوست، در تاریخ ۱۵ دسامبر ۱۸۲۱ مستعمره کیپ مزورادو را در ساحل غلات تأسیس کرد. این مستعمره در ۱۵ اوت ۱۸۲۴ به مستعمره لیبریا گسترش یافت. تا دهه ۱۸۴۰، این مستعمره به بار مالی برای ACS و دولت ایالات متحده تبدیل شده بود. به علاوه، از آنجا که لیبریا نه یک دولت مستقل و نه مستعمره ای از یک دولت مستقل شناخته شده بود، با تهدیدهای سیاسی از سمت بریتانیا مواجه بود. در نتیجه، ACS از لیبریایی ها خواست تا در سال ۱۸۴۶ استقلال خود را اعلام کنند. با این حال، حتی پس از دستیابی به استقلال کامل در سال بعد، کشورهای اروپایی لیبریا را به عنوان یک مستعمره آمریکایی می دیدند و در نتیجه از آن در خلاف تقسیم آفریقا در دهه ۱۸۸۰ اجتناب کردند.

برخی محققان بر این باورند که دوره ۲۳ ساله سلطه آمریکایی بر لیبریا تا استقلال در سال ۱۸۴۷، این کشور را به عنوان یک مستعمره شایسته می سازد.