در دنیای پیچیده شیمی، لیگاندها نقش کلیدی ایفا می‌کنند. یک لیگاند، اتم، یون یا مولکولی است که با اهدای یک یا چند الکترون از طریق پیوند کووالانسی، به یک اتم یا یون مرکزی متصل می‌شود. به بیان ساده‌تر، لیگاندها به عنوان گروه‌های کمپلکس کننده در شیمی کوئوردیناسیون عمل می‌کنند، اتم مرکزی را تثبیت کرده و واکنش‌پذیری آن را تعیین می‌کنند.
به طور معمول، لیگاندها به عنوان بازهای لوییس در نظر گرفته می‌شوند، چرا که الکترون اهدا می‌کنند. البته، در موارد نادری، لیگاندها می‌توانند نقش اسید لوییس را نیز ایفا کنند.
شایان ذکر است که برخی منابع، لیگاندها را تنها به عنوان گروه‌های عاملی در نظر می‌گیرند که به یک کمپلکس فلزی مرکزی متصل می‌شوند. در این حالت، پیوندهای تشکیل شده در داخل لیگاند می‌توانند از نوع کووالانسی تا یونی متغیر باشند.
انواع لیگاند: دسته‌بندی بر اساس تعداد پیوند
لیگاندها را می‌توان بر اساس تعداد اتم‌هایی که می‌توانند به اتم یا یون مرکزی متصل شوند، دسته‌بندی کرد. این دسته‌بندی به درک بهتر نحوه عملکرد و تاثیر آن‌ها در کمپلکس‌های شیمیایی کمک می‌کند.
لیگاندهای تک‌دندانه (Monodentate)
این دسته از لیگاندها فقط یک اتم برای اتصال به اتم مرکزی دارند. به عبارت دیگر، آن‌ها تنها از یک نقطه به اتم مرکزی متصل می‌شوند. آب (H2O) و آمونیاک (NH3) نمونه‌های رایجی از لیگاندهای تک‌دندانه خنثی هستند.
لیگاندهای چنددندانه (Polydentate)
لیگاندهای چنددندانه، بر خلاف لیگاندهای تک‌دندانه، دارای بیش از یک محل اتصال به اتم مرکزی هستند. بر اساس تعداد محل‌های اتصال، آن‌ها به دسته‌های زیر تقسیم می‌شوند:
- لیگاندهای دودندانه (Bidentate): دارای دو محل اتصال.
- لیگاندهای سه‌دندانه (Tridentate): دارای سه محل اتصال. به عنوان مثال، 1,4,7-تریازاهپتان (دی‌اتیلن‌تری‌آمین).
- لیگاندهای چهاردندانه (Tetradentate): دارای چهار اتم اتصال.
کمپلکس‌هایی که با لیگاندهای چنددندانه تشکیل می‌شوند، کی‌لیت (Chelate) نامیده می‌شوند.
لیگاندهای دووجهی (Ambidentate)
لیگاندهای دووجهی نوع خاصی از لیگاندهای تک‌دندانه هستند که می‌توانند از دو محل مختلف به اتم مرکزی متصل شوند. برای مثال، یون تیوسیانات (SCN-) می‌تواند از طریق اتم گوگرد (S) یا اتم نیتروژن (N) به فلز مرکزی متصل شود.
این بخش مربوط به منابع است.
لیگاند چیست؟ تعریف، انواع و کاربردها در شیمی — https://www.rayeshmand.ir/article/ligand-definition-in-chemistry