پلاتین، یک فلز واسطه ارزشمند، به دلیل زیبایی و خواص منحصربه‌فردش، در ساخت جواهرات و آلیاژها کاربرد فراوانی دارد. در این مطلب، به بررسی حقایق جالب و کاربردی درباره این عنصر ارزشمند می‌پردازیم.

اطلاعات پایه پلاتین

• عدد اتمی: 78
• نماد شیمیایی: Pt
• وزن اتمی: 195.08

کشف پلاتین

تعیین دقیق کاشف پلاتین دشوار است. افرادی مانند اولوا در سال 1735 در آمریکای جنوبی، وود در سال 1741 و جولیوس اسکالیگر در سال 1735 (ایتالیا) مدعی این افتخار هستند. همچنین، بومیان آمریکای پیش از کلمب، از پلاتین نسبتاً خالص استفاده می‌کردند.

آرایش الکترونی: [Xe] 4f14 5d9 6s1

ریشه لغوی

واژه "پلاتین" از کلمه اسپانیایی "platina" به معنای "نقره کوچک" گرفته شده است.

ایزوتوپ‌ها

پلاتین دارای شش ایزوتوپ پایدار در طبیعت است: 190Pt، 192Pt، 194Pt، 195Pt، 196Pt و 198Pt. همچنین اطلاعاتی در مورد سه رادیوایزوتوپ دیگر (191Pt، 193Pt و 197Pt) موجود است.

ویژگی‌های پلاتین

• نقطه ذوب: 1772 درجه سانتی‌گراد
• نقطه جوش: 3827 ± 100 درجه سانتی‌گراد
• وزن مخصوص: 21.45 (در 20 درجه سانتی‌گراد)
• ظرفیت: 1، 2، 3 یا 4

پلاتین فلزی نقره‌ای-سفید، چکش‌خوار و انعطاف‌پذیر است. در دمای اتاق در هوا اکسید نمی‌شود، اما توسط سیانیدها، هالوژن‌ها، گوگرد و قلیاهای سوزآور خورده می‌شود. پلاتین در اسید کلریدریک یا اسید نیتریک حل نمی‌شود، اما در مخلوط این دو اسید (تیزاب سلطانی) حل می‌شود.

کاربردهای پلاتین

پلاتین در ساخت جواهرات، سیم، بوته‌های آزمایشگاهی، اتصالات الکتریکی، ترموکوپل‌ها، پوشش‌دهی قطعاتی که باید در دمای بالا برای مدت طولانی قرار گیرند یا در برابر خوردگی مقاوم باشند و در دندانپزشکی استفاده می‌شود. آلیاژهای پلاتین-کبالت خواص مغناطیسی جالبی دارند. پلاتین در دمای اتاق مقادیر زیادی هیدروژن جذب می‌کند و در دمای سرخ آن را آزاد می‌کند. این فلز اغلب به عنوان کاتالیزور استفاده می‌شود. سیم پلاتینی در بخار متانول، با تبدیل آن به فرمالدئید، نقش کاتالیزور را ایفا کرده و سرخ می‌شود. هیدروژن و اکسیژن در حضور پلاتین منفجر می‌شوند.

محل یافت پلاتین

پلاتین به صورت خالص در طبیعت یافت می‌شود، معمولاً به همراه مقادیر کمی از فلزات دیگر هم‌گروه خود (اسمیم، ایریدیم، روتنیوم، پالادیوم و رودیوم). منبع دیگر این فلز، اسپرایلیت (PtAs2) است.

دسته‌بندی عنصر

فلز واسطه

اطلاعات فیزیکی پلاتین

• چگالی (g/cc): 21.45
• نقطه ذوب (K): 2045
• نقطه جوش (K): 4100
• ظاهر: فلزی بسیار سنگین، نرم، نقره‌ای-سفید
• شعاع اتمی (pm): 139
• حجم اتمی (cc/mol): 9.10
• شعاع کووالانسی (pm): 130
• شعاع یونی: 65 (+4e), 80 (+2e)
• ظرفیت گرمایی ویژه (@20 درجه سانتیگراد J/g mol): 0.133
• گرمای ذوب (kJ/mol): 21.76
• گرمای تبخیر (kJ/mol): ~470
• دمای دبای (K): 230.00
• عدد الکترونگاتیوی پائولینگ: 2.28
• انرژی یونیزاسیون اول (kJ/mol): 868.1
• حالات اکسیداسیون: 4, 2, 0
• ساختار شبکه: مکعبی مرکز پر
• ثابت شبکه (Å): 3.920