قلب، تپنده بی‌وقفه حیات، وظیفه‌ی پمپاژ خون به سراسر بدن را بر عهده دارد. این پمپاژ، در قالب یک سری وقایع منظم و تکرارشونده انجام می‌شود که به آن "چرخه قلبی" می‌گویند. چرخه قلبی، شامل دو مرحله اصلی است: دیاستول و سیستول.

نکات کلیدی

• قلب در چرخه خود دو مرحله اصلی دارد: دیاستول و سیستول که به پمپاژ خون کمک می کنند.
• در طول دیاستول، بطن ها در حال استراحت هستند و دهلیزها منقبض می شوند و قلب با خون پر می شود.
• در سیستول، بطن ها منقبض می شوند تا خون را از قلب به ریه ها و بدن بفرستند.

به طور خلاصه، در دیاستول، قلب با خون پر می‌شود و در سیستول، خون به بیرون پمپاژ می‌شود. این فرآیند حیاتی، امکان رساندن اکسیژن و مواد مغذی به سلول‌ها و دفع مواد زائد را فراهم می‌آورد.

دستگاه گردش خون: شاهراه حیات

چرخه قلبی، نقشی حیاتی در عملکرد صحیح دستگاه گردش خون ایفا می‌کند. این دستگاه که از قلب و شبکه گسترده‌ای از رگ‌ها تشکیل شده، وظیفه‌ی انتقال مواد مغذی و اکسیژن به سلول‌ها و دفع مواد زائد و دی‌اکسید کربن را بر عهده دارد.

به بیان ساده، چرخه قلبی نیروی محرکه‌ای است که خون را در سراسر بدن به گردش در می‌آورد. رگ‌های خونی همچون جاده‌هایی هستند که خون را به مقاصد مختلف هدایت می‌کنند. این چرخه با سیستم الکتریکی خاصی به نام هدایت قلبی کنترل می شود. بافت های خاصی به نام گره های قلبی، تکانه های عصبی را می فرستند که در سراسر دیواره قلب پخش می شوند و باعث انقباض عضله قلب می شوند.

مراحل چرخه قلبی

در ادامه، وقایع چرخه قلبی را از لحظه ورود خون به قلب تا زمان خروج آن به سایر نقاط بدن بررسی می‌کنیم. همانطور که اشاره شد، دوره‌های انقباض و پمپاژ، سیستول و دوره‌های استراحت و پر شدن، دیاستول نامیده می‌شوند. دهلیزها و بطن‌های قلب، هر دو مراحل دیاستول و سیستول را تجربه می‌کنند و این مراحل به طور همزمان رخ می‌دهند.

دیاستول بطنی: زمان پر شدن مخزن‌ها

در طول دیاستول بطنی، دهلیزها و بطن‌های قلب در حالت استراحت قرار دارند و دریچه‌های دهلیزی-بطنی باز هستند. خون کم‌اکسیژن که از طریق سیاهرگ‌های بزرگ (وریدهای اجوف فوقانی و تحتانی) از بدن به قلب بازمی‌گردد، وارد دهلیز راست می‌شود.

دریچه‌های دهلیزی-بطنی (دریچه سه لتی و میترال) که باز هستند، به خون اجازه می‌دهند از دهلیزها به بطن‌ها جریان یابد. پالس‌های الکتریکی از گره سینوسی-دهلیزی (SA) به گره دهلیزی-بطنی (AV) منتقل می‌شوند و گرم AV سیگنالی را ارسال می‌کند که باعث انقباض هر دو دهلیز می‌شود. در نتیجه این انقباض، دهلیز راست محتویات خود را به بطن راست تخلیه می‌کند. دریچه سه لتی که بین دهلیز راست و بطن راست قرار دارد، از بازگشت خون به دهلیز راست جلوگیری می‌کند.

سیستول بطنی: آغاز پمپاژ خون

در ابتدای سیستول بطنی، بطن راست که از خون دهلیز راست پر شده است، پالس‌هایی را از طریق شاخه‌های فیبری (الیاف پورکنژ) دریافت می‌کند که باعث انقباض آن می‌شوند. با شروع انقباض، دریچه‌های دهلیزی-بطنی بسته و دریچه‌های سینی (دریچه ریوی و آئورتی) باز می‌شوند.

انقباض بطنی باعث می‌شود خون کم‌اکسیژن از بطن راست به شریان ریوی پمپاژ شود. دریچه ریوی از بازگشت خون به بطن راست جلوگیری می‌کند. شریان ریوی، خون کم‌اکسیژن را از طریق گردش ریوی به ریه‌ها می‌برد. در آنجا، خون اکسیژن جمع‌آوری کرده و از طریق وریدهای ریوی به دهلیز چپ قلب باز می‌گردد.

دیاستول دهلیزی: بازگشت به نقطه شروع

در طول دیاستول دهلیزی، دریچه‌های سینی بسته و دریچه‌های دهلیزی-بطنی باز می‌شوند. خون اکسیژن‌دار از وریدهای ریوی، دهلیز چپ را پر می‌کند، در حالی که خون از وریدهای اجوف، دهلیز راست را پر می‌کند. گره SA دوباره منقبض می‌شود و باعث می‌شود هر دو دهلیز نیز منقبض شوند.

انقباض دهلیزی باعث می‌شود دهلیز چپ محتویات خود را به بطن چپ و دهلیز راست محتویات خود را به بطن راست تخلیه کند. دریچه میترال که بین دهلیز چپ و بطن چپ قرار دارد، از جریان خون اکسیژن‌دار به دهلیز چپ جلوگیری می‌کند.

سیستول دهلیزی: آخرین تلاش برای پر کردن بطن‌ها

در طول سیستول دهلیزی، دریچه‌های دهلیزی-بطنی بسته و دریچه‌های سینی باز می‌شوند. بطن‌ها پالس‌هایی را برای انقباض دریافت می‌کنند. خون اکسیژن‌دار موجود در بطن چپ به آئورت پمپاژ می‌شود و دریچه آئورتی از بازگشت خون اکسیژن‌دار به بطن چپ جلوگیری می‌کند. در این زمان، خون کم‌اکسیژن نیز از بطن راست به شریان ریوی پمپاژ می‌شود.

آئورت منشعب می‌شود تا خون اکسیژن‌دار را از طریق گردش خون سیستمیک به تمام قسمت‌های بدن برساند. پس از گردش در بدن، خون کم‌اکسیژن از طریق وریدهای اجوف به قلب بازگردانده می‌شود. با این فرایند، چرخه قلبی به پایان می‌رسد و دوباره از ابتدا آغاز می‌شود.