شبکه کوروئید مجموعه‌ای از مویرگ‌های خونی و سلول‌های تخصصی به نام اپندیمال است که در بطن‌های مغزی قرار دارند. این شبکه دو وظیفه حیاتی را در بدن بر عهده دارد:

• تولید مایع مغزی نخاعی (CSF)
• ایجاد سد دفاعی در برابر سموم برای مغز و بافت‌های سیستم عصبی مرکزی

شبکه کوروئید و مایع مغزی نخاعی که تولید می‌کند، برای رشد صحیح مغز و عملکرد مناسب سیستم عصبی مرکزی ضروری هستند.

موقعیت قرارگیری شبکه کوروئید در مغز

شبکه کوروئید در سیستم بطنی مغز واقع شده است؛ سیستمی متشکل از فضاهای توخالی مرتبط که مایع مغزی نخاعی در آن جریان دارد. این ساختارها در بطن‌های جانبی، بطن سوم و بطن چهارم مغز یافت می‌شوند.

شبکه کوروئید در داخل مننژها، غشاهای محافظتی پوشاننده سیستم عصبی مرکزی، قرار دارد. مننژها از سه لایه تشکیل شده‌اند: سخت‌شامه (Dura mater)، عنکبوتیه (Arachnoid mater) و نرم‌شامه (Pia mater). شبکه کوروئید در داخلی‌ترین لایه مننژها، یعنی نرم‌شامه، قرار دارد. نرم‌شامه قشر مغز و نخاع را پوشانده و از آن‌ها محافظت می‌کند.

ساختار شبکه کوروئید

شبکه کوروئید از عروق خونی و بافت پوششی تخصصی به نام اپاندیم تشکیل شده است. سلول‌های اپاندیمی دارای زائده‌های مویی شکلی به نام مژک هستند که یک لایه بافتی را تشکیل می‌دهند و شبکه کوروئید را احاطه می‌کنند. این سلول‌ها همچنین دیواره بطن‌های مغزی و کانال مرکزی نخاع را می‌پوشانند. این سلول‌های پوششی تغییر یافته، نوعی بافت عصبی به نام نوروگلیا هستند که در تولید مایع مغزی نخاعی نقش دارند.

عملکرد شبکه کوروئید: محافظت و تغذیه مغز

دو عملکرد مهم شبکه کوروئید، کمک به رشد و محافظت از مغز است. این امر از طریق تولید مایع مغزی نخاعی و محافظت از مغز توسط سد خونی-مایع مغزی نخاعی انجام می‌شود.

تولید مایع مغزی نخاعی (CSF)

خون شریانی شبکه کوروئید و سلول‌های اپاندیمی مسئول تولید مایع مغزی نخاعی هستند. این مایع شفاف، فضاهای بطن‌های مغزی، کانال مرکزی نخاع و فضای زیر عنکبوتیه مننژها را پر می‌کند.

بافت اپاندیم مویرگ‌های خونی شبکه کوروئید را از بطن‌های مغزی جدا می‌کند تا ورود مواد به CSF را تنظیم کند. این بافت آب و سایر مواد را از خون فیلتر کرده و از لایه اپاندیمی به داخل بطن‌های مغزی منتقل می‌کند.

CSF از مغز و نخاع محافظت کرده، آن‌ها را تغذیه و از شر مواد زائد خلاص می‌کند. بنابراین، عملکرد صحیح شبکه کوروئید و تولید مقدار مناسب CSF حیاتی است. تولید ناکافی CSF می‌تواند رشد مغز را مختل کند، در حالی که تولید بیش از حد آن منجر به تجمع CSF در بطن‌های مغزی می‌شود؛ وضعیتی که به عنوان هیدروسفالی شناخته می‌شود. هیدروسفالی فشار زیادی به مغز وارد می‌کند و می‌تواند باعث آسیب مغزی شود.

سد خونی-مایع مغزی نخاعی

شبکه کوروئید همچنین از نشت خون و سایر مولکول‌ها از طریق عروق خونی سوراخ‌دار مغز جلوگیری می‌کند. غشای عنکبوتیه، یک غشای نفوذناپذیر که نخاع را احاطه کرده است، در این امر به شبکه کوروئید کمک می‌کند. سد محافظتی که آن‌ها تشکیل می‌دهند، سد خونی-مایع مغزی نخاعی نامیده می‌شود. این سد به همراه سد خونی-مغزی، از ورود مواد سمی موجود در خون به مایع مغزی نخاعی و آسیب رساندن به سیستم عصبی مرکزی جلوگیری می‌کند.

شبکه کوروئید همچنین محل استقرار و انتقال ساختارهای دفاعی دیگری است که بدن را عاری از بیماری نگه می‌دارند. سلول‌های سفید خون متعددی از جمله ماکروفاژها، سلول‌های دندریتیک و لنفوسیت‌ها در شبکه کوروئید یافت می‌شوند. همچنین، میکروگلیا (سلول‌های تخصصی سیستم عصبی) و سایر سلول‌های ایمنی از طریق شبکه کوروئید وارد سیستم عصبی مرکزی می‌شوند. این سلول‌ها برای جلوگیری از ورود عوامل بیماری‌زا به مغز مهم هستند.

برای اینکه ویروس‌ها، باکتری‌ها، قارچ‌ها و سایر انگل‌ها به سیستم عصبی مرکزی راه پیدا کنند، باید از سد خونی-مایع مغزی نخاعی عبور کنند. این سد از بیشتر حملات جلوگیری می‌کند، اما برخی از میکروب‌ها (مانند آن‌هایی که باعث مننژیت می‌شوند) مکانیسم‌هایی برای عبور از این سد ایجاد کرده‌اند.