عبارت "بار دنیا را بر دوش کشیدن" ریشه در اسطوره‌های یونانی دارد و به اطلس (Atlas) نسبت داده می‌شود. اطلس، یکی از تیتان‌ها، نسل دوم خدایان یونان باستان بود. او به دلیل جنگ با المپیان و شکست خوردن، محکوم شد تا برای همیشه آسمان را بر دوش خود نگه دارد. جالب است بدانید که اطلس در واقع "بار دنیا" را حمل نمی‌کرد، بلکه وظیفه‌اش نگهداری از کره آسمانی (یا همان آسمان) بود. شباهت کروی شکل زمین و آسمان، شاید دلیل این اشتباه رایج باشد.

نکات کلیدی

• اطلس به دلیل شکست در جنگ با المپیان، مجازات شد تا ابد آسمان را نگه دارد.
• در یکی از اسطوره‌ها، هرکول به طور موقت بار اطلس را بر دوش می‌گیرد.
• عبارت "بار دنیا را بر دوش کشیدن" از اسطوره اطلس آمده، اما او در واقع آسمان را نگه می‌داشت.

اطلس در اساطیر یونان

اطلس، یکی از چهار پسر یاپتوس (Iapetus) و کلومنه (Clymene) بود. پرومته (Prometheus)، اپیمتئوس (Epimetheus) و منویتیوس (Menoitios) برادران او بودند. در قدیمی‌ترین روایت‌ها آمده که وظیفه اطلس، نگهداری از آسمان بود.

روایت‌های بعدی می‌گویند که اطلس به همراه برادرش، منویتیوس، در تیتانوماکیا (Titanomachy)، جنگ بین تیتان‌ها و فرزندانشان، المپیان، شرکت داشتند. زئوس، پرومته و هادس از جمله المپیانی بودند که علیه تیتان‌ها جنگیدند.

پس از پیروزی المپیان، دشمنانشان مجازات شدند. منویتیوس به تارتاروس (Tartarus)، در دنیای زیرین، فرستاده شد. اما اطلس محکوم شد تا در لبه غربی زمین بایستد و آسمان را بر دوش خود نگه دارد.

چگونگی نگهداری آسمان توسط اطلس

نحوه نگهداری آسمان توسط اطلس در منابع مختلف، متفاوت ذکر شده است. در کتاب "تئوگونی" اثر هزیود، اطلس در لبه غربی زمین، نزدیک هسپریدس (Hesperides)، با سر و دستان خود آسمان را نگه می‌دارد. "ادیسه" هومر، اطلس را ایستاده در دریا توصیف می‌کند که ستون‌هایی را نگه داشته که زمین و آسمان را از هم جدا می‌کنند. در این روایت، او پدر کالیپسو (Calypso) است. هرودوت اولین کسی بود که پیشنهاد داد آسمان بر فراز کوه اطلس در قسمت غربی شمال آفریقا قرار دارد. در روایات بعدی نیز آمده است که اطلس مردی بود که به کوه تبدیل شد.

داستان اطلس و هرکول

شاید مشهورترین اسطوره مرتبط با اطلس، نقش او در یکی از دوازده خان هرکول باشد. در این افسانه که روایت اصلی آن در کتابخانه آپولودوروس آتنی یافت می‌شود، اوریستئوس (Eurystheus) از هرکول می‌خواهد سیب‌های طلایی باغ‌های افسانه‌ای هسپریدس را بیاورد. این باغ‌ها متعلق به هرا (Hera) بوده و توسط اژدهای ترسناک صد سر به نام لادون (Ladon) محافظت می‌شدند.

هرکول به توصیه پرومته، از اطلس (که در برخی روایات پدر هسپریدس است) خواست تا سیب‌ها را برایش بیاورد. در این حین، هرکول با کمک آتنا، آسمان را برای مدتی بر دوش خود گرفت و به این ترتیب، تیتان را آسوده خاطر کرد.

قابل درک است که اطلس پس از بازگشت با سیب‌های طلایی، تمایلی به از سرگیری بار سنگین نگهداری از آسمان نداشت. با این حال، هرکول حیله‌گر، اطلس را فریب داد تا به طور موقت جای خود را با او عوض کند تا قهرمان بتواند برای تحمل این وزن عظیم، بالش‌هایی برای خود تهیه کند. البته، به محض اینکه اطلس دوباره نگهدارنده آسمان شد، هرکول با غنیمت طلایی خود به سرعت به میسنه (Mycenae) بازگشت.