شورش تایپینگ (۱۸۶۴-۱۸۵۱) یک قیام هزاره‌گرایانه در جنوب چین بود که ابتدا به عنوان یک اعتراض دهقانی آغاز شد اما به یک جنگ داخلی بسیار خونین تبدیل گشت. این شورش در سال ۱۸۵۱، به عنوان واکنشی از سوی قوم هان چین علیه سلسله چینگ، که از نظر قومی منچو بودند، آغاز شد. قحطی در استان گوانگشی و سرکوب اعتراضات دهقانی توسط دولت چینگ، جرقه این شورش را زد.

هونگ شیوچوان، یک محقق ناکام از اقلیت هاکا، سال‌ها تلاش کرده بود تا در آزمون‌های دشوار خدمات کشوری امپراتوری قبول شود، اما هر بار ناکام مانده بود. در حالی که از تب رنج می‌برد، هونگ در رویایی آموخت که برادر کوچکتر عیسی مسیح است و ماموریتی دارد تا چین را از حاکمیت منچو و ایده‌های کنفوسیوسی رها کند. هونگ از یک مبلغ تعمیددهنده عجیب و غریب به نام ایساکار جاکوکس رابرتز، اهل ایالات متحده، تاثیر پذیرفته بود.

آموزه‌های هونگ شیوچوان و قحطی، جرقه یک قیام در ژانویه ۱۸۵۱ در جینتیان (که اکنون گوئیپینگ نامیده می‌شود) را زد که توسط دولت سرکوب شد. در پاسخ، ارتشی شورشی متشکل از ۱۰ هزار مرد و زن به جینتیان رفت و پادگان نیروهای چینگ مستقر در آنجا را تسخیر کرد. این واقعه، آغاز رسمی شورش تایپینگ محسوب می‌شود.

نکات کلیدی آشوب تایپینگ

• شورش تایپینگ به دلیل قحطی و ظلم دولت چینگ به عنوان اعتراض دهقانی آغاز شد.
• هونگ شیوچوان با ادعای برادری با عیسی مسیح، رهبری شورش را بر عهده گرفت و پادشاهی آسمانی تایپینگ را تشکیل داد.
• شورش تایپینگ یکی از خونین‌ترین جنگ‌ها بود و بین ۲۰ تا ۳۰ میلیون نفر، بیشتر غیرنظامیان، جان خود را از دست دادند.

پادشاهی آسمانی تایپینگ

هونگ شیوچوان به مناسبت پیروزی، تشکیل "پادشاهی آسمانی تایپینگ" را با پادشاهی خود اعلام کرد. پیروانش پارچه‌های قرمز را دور سرهای خود می‌بستند. مردان نیز موهای خود را بلند می‌کردند، که طبق مقررات چینگ به صورت بافته (queue) نگهداری می‌شد. بلند کردن مو طبق قانون چینگ، جرمی سنگین محسوب می‌شد.

پادشاهی آسمانی تایپینگ سیاست‌های دیگری نیز داشت که با پکن مغایرت داشت. این پادشاهی مالکیت خصوصی را لغو کرد، که پیش‌بینی جالب توجهی از ایدئولوژی کمونیستی مائو بود. همچنین، مانند کمونیست‌ها، پادشاهی تایپینگ برابری بین زن و مرد را اعلام و طبقات اجتماعی را لغو کرد. با این حال، بر اساس برداشت هونگ از مسیحیت، زنان و مردان کاملاً از هم جدا نگه داشته می‌شدند و حتی زوج‌های متاهل نیز از زندگی مشترک یا داشتن رابطه جنسی منع می‌شدند. البته این محدودیت شامل خود هونگ نمی‌شد - او به عنوان پادشاه خودخوانده، تعداد زیادی معشوقه داشت.

پادشاهی آسمانی همچنین بستن پا (foot binding) را ممنوع کرد، امتحانات خدمات کشوری خود را بر اساس کتاب مقدس به جای متون کنفوسیوسی قرار داد، از تقویم قمری به جای تقویم شمسی استفاده کرد و اعمال ناشایستی مانند تریاک، تنباکو، الکل، قمار و فحشا را غیرقانونی اعلام کرد.

شورشیان تایپینگ: از محبوبیت تا شکست

موفقیت‌های نظامی اولیه شورشیان تایپینگ باعث شد تا در بین دهقانان گوانگشی محبوبیت زیادی کسب کنند، اما تلاش‌های آن‌ها برای جلب حمایت مالکان طبقه متوسط و اروپایی‌ها با شکست مواجه شد. رهبری پادشاهی آسمانی تایپینگ نیز شروع به فروپاشی کرد و هونگ شیوچوان منزوی شد. او اعلامیه‌هایی صادر می‌کرد که بیشتر جنبه مذهبی داشتند، در حالی که ژنرال شورشی ماکیاولیستی، یانگ شیوچینگ، عملیات نظامی و سیاسی شورش را بر عهده گرفت. در سال ۱۸۵۶، پیروان هونگ شیوچوان علیه یانگ قیام کردند و او، خانواده‌اش و سربازان شورشی وفادار به او را کشتند.

شورش تایپینگ در سال ۱۸۶۱ شروع به شکست کرد، زمانی که شورشیان نتوانستند شانگهای را تصرف کنند. ائتلافی از نیروهای چینگ و سربازان چینی تحت فرماندهی افسران اروپایی از شهر دفاع کردند و سپس برای سرکوب شورش در استان‌های جنوبی به راه افتادند. پس از سه سال جنگ خونین، دولت چینگ بیشتر مناطق شورشی را بازپس گرفت. هونگ شیوچوان در ژوئن سال ۱۸۶۴ بر اثر مسمومیت غذایی درگذشت و پسر ۱۵ ساله و بی‌تجربه خود را بر تخت سلطنت گذاشت. پایتخت پادشاهی آسمانی تایپینگ در نانجینگ، ماه بعد پس از جنگ‌های سخت شهری سقوط کرد و نیروهای چینگ رهبران شورشی را اعدام کردند.

ارتش آسمانی تایپینگ در اوج خود احتمالاً حدود ۵۰۰ هزار سرباز زن و مرد را در اختیار داشت. این ارتش ایده "جنگ تمام عیار" را آغاز کرد - هر شهروندی که در داخل مرزهای پادشاهی آسمانی زندگی می‌کرد، برای جنگیدن آموزش داده می‌شد، بنابراین غیرنظامیان در هر دو طرف نمی‌توانستند انتظار رحم از ارتش مخالف را داشته باشند. هر دو طرف از تاکتیک‌های زمین سوخته و همچنین اعدام‌های دسته جمعی استفاده می‌کردند. در نتیجه، شورش تایپینگ احتمالاً خونین‌ترین جنگ قرن نوزدهم بود، با تخمین ۲۰ تا ۳۰ میلیون تلفات که بیشتر آن‌ها غیرنظامی بودند. حدود ۶۰۰ شهر کامل در استان‌های گوانگشی، آنهویی، نانجینگ و گوانگدونگ از نقشه پاک شدند.

علیرغم این نتیجه وحشتناک و الهام مسیحی هزاره‌ای بنیانگذار، شورش تایپینگ برای ارتش سرخ مائو تسه تونگ در طول جنگ داخلی چین در قرن بعد، انگیزه بخش بود. قیام جینتیان که همه چیز را آغاز کرد، جایگاه برجسته‌ای در "بنای یادبود قهرمانان مردم" دارد که امروزه در میدان تیان‌آن‌من، مرکز پکن قرار دارد.