رومیان باستان، برای درگذشتگان خود هم از سوزاندن (кремация) و هم از خاکسپاری (ингумация) استفاده می‌کردند. با این حال، این ترجیحات در طول زمان دستخوش تغییر شد. سوزاندن تا زمان امپراتور هادریان بیشتر مرسوم بود، اما پس از آن، خاکسپاری به هنجار غالب تبدیل شد.

محل دفن مردگان همیشه در خارج از محدوده شهر قرار داشت. این سنت با هدف کاهش انتشار بیماری‌ها شکل گرفته بود. در واقع، رومیان معتقد بودند که با دور نگه داشتن اجساد از مناطق مسکونی، می‌توانند از شیوع امراض جلوگیری کنند.

انتخاب بین سوزاندن یا خاکسپاری، اغلب به تصمیم خانواده بستگی داشت و گاهی سنت‌های خانوادگی در برابر مُدهای رایج مقاومت می‌کردند.

تصمیم‌گیری خانوادگی در آداب تدفین روم باستان

در قرن پایانی جمهوری روم، سوزاندن مردگان روش رایج‌تری بود. با این حال، این انتخاب می‌توانست بر اساس تصمیم خانواده و سنت‌های آنان نیز تعیین شود. به عنوان مثال، دیکتاتور رومی، سولا، از خاندان کورنلیا بود که سنت خاکسپاری داشتند. اما خود سولا (یا بازماندگانش بر خلاف دستورات او) دستور داد تا جسدش سوزانده شود، مبادا به همان شیوه‌ای که او با جسد رقیبش ماریوس رفتار کرده بود، مورد بی‌حرمتی قرار گیرد. پیروان فیثاغورس نیز از خاکسپاری استفاده می‌کردند. این نشان می‌دهد که در انتخاب شیوه تدفین، عوامل مختلفی از جمله اعتقادات شخصی، سنت‌های خانوادگی و ملاحظات سیاسی نقش داشتند.

رواج خاکسپاری در روم

حتی در قرن اول پس از میلاد، سوزاندن اجساد روشی معمول بود و خاکسپاری و مومیایی کردن به عنوان آدابی بیگانه تلقی می‌شدند. اما در زمان امپراتور هادریان، این وضعیت تغییر کرد و تا قرن چهارم میلادی، ماکروبیوس از سوزاندن اجساد به عنوان یک سنت منسوخ شده، حداقل در شهر رم، یاد می‌کند. البته، در ایالات و مناطق دیگر امپراتوری روم، اوضاع ممکن بود متفاوت باشد.

آماده‌سازی مراسم تدفین در روم باستان

هنگامی که فردی در روم باستان فوت می‌کرد، جسد او را غسل می‌دادند و روی تختی قرار می‌دادند. او را با بهترین لباس‌هایش می‌پوشاندند و اگر در طول زندگی تاج افتخاری کسب کرده بود، آن را بر سرش می‌گذاشتند. سکه‌ای در دهان، زیر زبان یا روی چشمانش قرار می‌دادند تا بتواند دستمزد قایقران Charon را برای عبور از رودخانه به دنیای مردگان بپردازد. پس از هشت روز، جسد برای تدفین آماده می‌شد.

مرگ و تدفین فقرا در روم باستان

از آنجا که مراسم تدفین می‌توانست پرهزینه باشد، رومی‌های فقیر (اما نه کاملاً بی‌بضاعت)، از جمله بردگان، در انجمن‌های تدفینی شرکت می‌کردند که تدفین مناسب در کولومباریا (Columbaria) را تضمین می‌کرد. کولومباریاها شبیه به لانه‌های کبوتر بودند و امکان تدفین دسته‌جمعی افراد زیادی را در فضایی کوچک فراهم می‌کردند. این روش جایگزینی برای انداختن اجساد در گودال‌ها (puticuli) بود، جایی که بقایای آن‌ها پوسیده می‌شد.

مراسم تشییع جنازه در روم باستان

در سال‌های نخستین، تشییع جنازه به محل دفن در شب انجام می‌شد، اگرچه در دوره‌های بعد، تنها فقرا در شب دفن می‌شدند. در یک تشییع جنازه پرهزینه، رئیس دسته تشییع جنازه، که با نام‌های "designator" یا "dominus funeri" شناخته می‌شد، به همراه لیکتورها (محافظان)، نوازندگان و زنان عزادار در جلو حرکت می‌کردند. ممکن بود بازیگران دیگری نیز در این مراسم حضور داشته باشند و پس از آن‌ها، بردگان آزادشده (liberti) حرکت می‌کردند.

در جلوی جسد، نمایندگانی از اجداد فرد متوفی با ماسک‌های مومی (imago pl. imagines) که شبیه به چهره اجدادشان بود، راه می‌رفتند. اگر فرد متوفی از افراد برجسته بود، در طول تشییع جنازه در فوروم (میدان اصلی شهر) در مقابل روسْترا (جایگاه سخنرانی)، سخنرانی تدفینی (laudatio) ایراد می‌شد. این سخنرانی می‌توانست برای مردان یا زنان انجام شود.

اگر قرار بود جسد سوزانده شود، آن را روی هیزم‌های مراسم تدفین قرار می‌دادند و هنگامی که شعله‌ها زبانه می‌کشیدند، عطرها را در آتش می‌ریختند. اشیاء دیگری که ممکن بود در زندگی پس از مرگ برای متوفی مفید باشند نیز به آتش انداخته می‌شدند. پس از خاموش شدن آتش، از شراب برای خاموش کردن بقایای آتش استفاده می‌شد تا خاکستر جمع‌آوری شده و در کوزه‌های تدفینی قرار گیرد.

در دوره امپراتوری روم، محبوبیت خاکسپاری افزایش یافت. دلایل این تغییر از سوزاندن به خاکسپاری را به مسیحیت و ادیان رازآمیز نسبت داده‌اند.

خاکسپاری در خارج از محدوده شهر

تقریباً همه افراد در خارج از محدوده شهر یا "pomoerium" دفن می‌شدند. این عمل به عنوان روشی برای کاهش بیماری در نظر گرفته می‌شد، به‌ویژه در دوران اولیه که خاکسپاری رایج‌تر از سوزاندن بود. محوطه "Campus Martius"، اگرچه بخش مهمی از رم بود، اما در دوران جمهوری و بخشی از امپراتوری، در خارج از "pomerium" قرار داشت و یکی از مکان‌ها برای دفن افراد مشهور با هزینه عمومی بود.

محل‌های دفن خصوصی در امتداد جاده‌های منتهی به رم، به‌ویژه در جاده آپیان (Via Appia) قرار داشتند. مقبره‌ها ممکن بود حاوی استخوان‌ها و خاکستر باشند و به عنوان یادبودی برای مردگان، اغلب با کتیبه‌های فرمولی که با حروف اختصاری "D.M." به معنای "به ارواح مردگان" آغاز می‌شد، ساخته می‌شدند. این مقبره‌ها می‌توانستند برای افراد یا خانواده‌ها باشند. همچنین "columbaria" وجود داشت که مقبره‌هایی با طاقچه‌هایی برای کوزه‌های حاوی خاکستر بودند.

در دوران جمهوری، عزاداران لباس‌های تیره می‌پوشیدند، از زیورآلات استفاده نمی‌کردند و مو یا ریش خود را کوتاه نمی‌کردند. دوره عزاداری برای مردان چند روز بود، اما برای زنان یک سال برای همسر یا والدین بود. بستگان متوفی پس از تدفین، به‌طور دوره‌ای از مقبره‌ها بازدید می‌کردند تا هدایایی را تقدیم کنند. مردگان به عنوان خدا مورد پرستش قرار می‌گرفتند و به آن‌ها قربانی تقدیم می‌شد.

از آنجا که این مکان‌ها مقدس تلقی می‌شدند، تخریب مقبره‌ها با مجازات مرگ، تبعید یا انتقال به معادن مجازات می‌شد.

صرف نظر از ارتباط با مسیحیت، سوزاندن جای خود را به خاکسپاری در دوران سلطنت هادریان در دوره امپراتوری داد.