مدیر ارشد رایشمند پنجشنبه ۱۷ مهر ۱۴۰۴ ۳ دقیقه مطالعه دسته‌ها: دایناسورها

ایکیتیوسوروس: سوسمار ماهی‌نما از اعماق ژوراسیک

شاید اگر ایکیتیوسوروس را با یک ماهی تُن باله‌آبی اشتباه بگیرید، چندان هم جای تعجب نباشد. این خزنده دریایی با بدنی براق، باله‌ای پشتی و دمی دوشاخه و هیدرودینامیک، شباهت شگفت‌انگیزی به ماهی‌ها داشت. این تشابه، نمونه‌ای از فرگشت همگرا است؛ پدیده‌ای که در آن موجودات غیرمرتبط که در محیط‌های مشابه زندگی می‌کنند، ویژگی‌های ظاهری یکسانی پیدا می‌کنند.

نکات کلیدی درباره ایکیتیوسوروس:

ظاهری شبیه ماهی با بدنی براق، باله پشتی و دمی دوشاخه.
استخوان‌های ضخیم گوش برای شنیدن بهتر در آب و تغذیه بیشتر از ماهی و ماهی مرکب.
برخلاف بسیاری از خزندگان که تخم می‌گذارند، ایکیتیوسوروس زنده به دنیا می‌آورد.

فسیل‌ها چه چیزهایی درباره ایکتیوسوروس به ما می‌گویند؟

یکی از نکات جالب درباره ایکتیوسوروس، داشتن استخوان‌های گوش ضخیم و حجیم است. این استخوان‌ها احتمالا ارتعاشات ظریف آب را به گوش داخلی این خزنده دریایی منتقل می‌کردند، سازگاری‌ای که بدون شک به ایکتیوسوروس در یافتن و خوردن ماهی‌ها و نیز اجتناب از شکارچیان کمک می‌کرد. بررسی‌ها بر روی کوپرولیت‌ها (مدفوع فسیل‌شده) نشان می‌دهد که رژیم غذایی ایکتیوسوروس عمدتاً شامل ماهی و ماهی مرکب بوده است.

نمونه‌های فسیلی متعددی از ایکتیوسوروس به همراه بقایای جنین‌های کوچک در داخل بدن آن‌ها کشف شده است. این یافته‌ها باعث شده است که دیرینه‌شناسان به این نتیجه برسند که این شکارچی زیرآبی مانند خزندگان خشکی تخم نمی‌گذاشته، بلکه بچه زنده به دنیا می‌آورده است. این سازگاری در بین خزندگان دریایی دوره مزوزوئیک پدیده‌ای غیرمعمول نبوده است. احتمالا ایکتیوسوروس تازه متولد شده، ابتدا دم خود را از کانال زایمان مادر بیرون می‌آورده تا فرصتی برای سازگاری تدریجی با آب داشته باشد و از غرق شدن تصادفی جلوگیری کند.

ایکیتیوسوروس نام خود را به یک خانواده مهم از خزندگان دریایی، یعنی ایکتیوسورها، وام داده است. ایکتیوسورها از گروهی ناشناخته از خزندگان خشکی‌زی منشعب شده‌اند که در اواخر دوره تریاس، حدود 200 میلیون سال پیش، به دریا راه یافتند. متاسفانه، در مقایسه با دیگر "خزندگان ماهی‌نما"، اطلاعات زیادی در مورد ایکتیوسوروس در دست نیست، زیرا نمونه‌های فسیلی نسبتا کمی از این جنس یافت شده است. (به عنوان نکته‌ای جانبی، اولین فسیل کامل ایکتیوسوروس در اوایل قرن نوزدهم توسط مری آنینگ، شکارچی مشهور فسیل انگلیسی، کشف شد.)

قبل از آنکه ایکتیوسورها از صحنه روزگار محو شوند (و جای خود را به پلسیوسورها و پلایوسورهای سازگارتر دادند) در اواخر دوره ژوراسیک، توانستند اجناس بسیار عظیمی را به وجود بیاورند که مهم‌ترین آن‌ها شونیسوروس بود که 30 فوت طول و 50 تن وزن داشت. متاسفانه، تعداد بسیار کمی از ایکتیوسورها توانستند از پایان دوره ژوراسیک، حدود 150 میلیون سال پیش، جان سالم به در ببرند، و آخرین اعضای شناخته شده این نژاد حدود 95 میلیون سال پیش در اواسط دوره کرتاسه ناپدید شدند (حدود 30 میلیون سال قبل از اینکه همه خزندگان دریایی بر اثر برخورد شهاب‌سنگ K/T منقرض شوند).