سنگ‌نوشته‌ها، یا اپیگرافی، به نوشته‌هایی گفته می‌شود که بر روی مواد بادوام مانند سنگ حک شده‌اند. بر خلاف نوشته‌هایی که با قلم نی یا لوح بر روی مواد زودگذر مانند پاپیروس یا کاغذ ثبت می‌شدند، سنگ‌نوشته‌ها با ضربه، حکاکی یا قلم‌زنی ایجاد می‌شدند و ماندگاری بالایی داشتند. این آثار ارزشمند، دریچه‌ای به سوی گذشته می‌گشایند و اطلاعاتی دست اول از جوامع و فرهنگ‌های باستانی در اختیار ما قرار می‌دهند.
موضوعات رایج در سنگ‌نوشته‌ها بسیار متنوع هستند و شامل موارد زیر می‌شوند:
- سنگ‌نوشته‌های قبور (Epitaphs): یادگاری‌هایی برای درگذشتگان و اطلاعاتی درباره زندگی آن‌ها.
- تقدیم‌نامه‌ها (Dedications): اهدای یک اثر یا بنا به خدایان، حاکمان یا افراد مهم.
- افتخارات (Honors): ثبت افتخارات و دستاوردهای افراد برجسته.
- قوانین (Laws): انتشار قوانین و مقررات برای اطلاع عموم.
- دفاتر ثبت احوال (Magisterial Registers): ثبت اطلاعات مربوط به مقامات و رویدادهای مهم.
اپیگرافی به عنوان یک شاخه از علم باستان‌شناسی، نقش مهمی در بازسازی تاریخ و درک فرهنگ‌های گذشته ایفا می‌کند. مطالعه سنگ‌نوشته‌ها به ما کمک می‌کند تا با اندیشه‌ها، باورها، و زندگی روزمره مردم در دوران باستان آشنا شویم.
سنگ روزتا
سنگ روزتا سنگ روزتا، لوحی از جنس بازالت تیره است که در موزه بریتانیا نگهداری می‌شود. اهمیت این سنگ در وجود سه متن یکسان به سه زبان مختلف (یونانی، دموتیک و هیروگلیف) است. وجود این سه متن به محققان این امکان را داد تا با مقایسه آن‌ها، خط هیروگلیف مصری را که تا آن زمان رمزگشایی نشده بود، بخوانند و درک کنند. به این ترتیب، سنگ روزتا نقشی حیاتی در درک تمدن مصر باستان ایفا کرد و به عنوان کلیدی برای ورود به دنیای هیروگلیف شناخته می‌شود.
نوشته‌های دیواری پمپئی و هرکولانیوم
مطالعه نوشته‌های دیواری پمپئی و هرکولانیوم، دو شهر رومی که در اثر فوران آتشفشان وزوو ویران شدند، اطلاعات ارزشمندی درباره زندگی روزمره مردم در آن دوران به ما می‌دهد. رکس ای. والاس در مطالعات خود، این نوشته‌ها را به دو دسته اصلی تقسیم می‌کند:
- دیپینتی (Dipinti): نوشته‌هایی که با رنگ بر روی دیوارها نقاشی می‌شدند. این نوشته‌ها معمولاً جنبه رسمی داشتند و شامل اعلان‌ها، برنامه‌ها، تبلیغات و پیام‌های از پیش تعیین شده بودند.
- گرافیتی (Graffiti): نوشته‌هایی که به صورت خودجوش و با استفاده از ابزارهای تیز بر روی دیوارها حک می‌شدند. این نوشته‌ها معمولاً جنبه غیررسمی داشتند و شامل نظرات شخصی، اشعار، کاریکاتورها و پیام‌های عاشقانه بودند.
این دو نوع نوشته با سنگ‌نوشته‌هایی که برای یادبود (مانند سنگ قبرها) یا حکاکی‌های رسمی و عمومی به کار می‌رفتند، تفاوت اساسی دارند. نوشته‌های دیواری پمپئی و هرکولانیوم، تصویری زنده و بی‌واسطه از زندگی، دغدغه‌ها و سرگرمی‌های مردم در روم باستان ارائه می‌دهند.
پاپیروس‌های اوکسی‌رینکوس
تصویر جلد نخستین جلد از پاپیروس‌های اوکسی‌رینکوس، اثر گرنفل و هانت، ۱۸۹۸ اوکسی‌رینکوس (Oxyrhynchus)، شهری باستانی در مصر، گاهی با عنوان "شهر کاغذ باطله" شناخته می‌شود. دلیل این نامگذاری، وجود حجم عظیمی از پاپیروس‌های دور ریخته شده در محل دفن زباله‌های این شهر بود. آب و هوای خشک و بیابانی مصر، از پوسیدگی این پاپیروس‌ها جلوگیری کرده بود و آن‌ها را به خوبی حفظ کرده بود. بیشتر این پاپیروس‌ها، اسناد و مدارک اداری بودند، اما در میان آن‌ها، آثار ادبی و مذهبی ارزشمندی نیز یافت می‌شد. کشف و مطالعه این پاپیروس‌ها، اطلاعات بسیار مهمی درباره تاریخ، فرهنگ و زندگی روزمره در مصر باستان در اختیار محققان قرار داده است.
اختصارات در سنگ‌نوشته‌ها
سنگ‌نوشته‌های باستانی، به خصوص سنگ‌نوشته‌های رومی، اغلب از اختصارات استفاده می‌کنند. درک این اختصارات برای تفسیر صحیح سنگ‌نوشته‌ها ضروری است. این بخش به بررسی روش‌های رمزگشایی این اختصارات می‌پردازد و به شما کمک می‌کند تا معنای پنهان در سنگ‌نوشته‌های رومی را کشف کنید. برای اطلاع از نمادهای مورد استفاده در رونویسی پاپیروس‌های اوکسی‌رینکوس، می‌توانید به بخش "نکاتی درباره پاپیروس‌های اوکسی‌رینکوس" مراجعه کنید.
استل نویلارا
استل نویلارا، یک لوح سنگی ماسه‌ای است که با خطی باستانی به زبان پیکنی شمالی (زبانی متعلق به ناحیه شرقی ایتالیا، شمال رم) حکاکی شده است. علاوه بر نوشته‌ها، تصاویری نیز بر روی این سنگ وجود دارد که سرنخ‌هایی برای درک معنای نوشته‌ها ارائه می‌دهند. استل نویلارا برای زبان‌شناسان تاریخی و مورخان باستان از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است، زیرا به درک بهتر زبان و فرهنگ پیکنی‌ها کمک می‌کند.
تابولا کورتوننیس
تابولا کورتوننیس، یک لوح برنزی است که با خط اتروسکی حکاکی شده است و قدمت آن احتمالاً به حدود 200 سال قبل از میلاد می‌رسد. از آنجا که اطلاعات کمی در مورد زبان اتروسکی در دست است، این لوح به دلیل ارائه کلمات اتروسکی که قبلاً ناشناخته بودند، بسیار ارزشمند است. این لوح به محققان کمک می‌کند تا درک بهتری از این زبان باستانی و فرهنگ اتروسک‌ها داشته باشند.
Laudatio Turiae
Laudatio Turiae، سنگ قبری متعلق به اواخر قرن اول قبل از میلاد است که برای همسر محبوب (به اصطلاح "توریا") ساخته شده است. این سنگ‌نوشته شامل دلایلی است که شوهرش او را دوست داشته و او را همسری نمونه یافته است، همچنین حاوی اطلاعات بیوگرافی از زندگی او است. این سنگ‌نوشته، نمونه‌ای تکان‌دهنده از عشق و احترام در دوران باستان است و اطلاعات ارزشمندی درباره نقش و جایگاه زنان در آن دوره ارائه می‌دهد.
قانون حمورابی
قانون حمورابی قانون حمورابی، یک لوح سنگی دیوریت یا بازالت به ارتفاع 2.3 متر است که در سال 1901 در شوش، ایران، کشف شد. در بالای این لوح، یک تصویر برجسته وجود دارد. متن قوانین به خط میخی نوشته شده است. این لوح حاوی مجموعه قوانینی است که در زمان حمورابی، پادشاه بابل، وضع شده بود و اکنون در موزه لوور نگهداری می‌شود. قانون حمورابی، یکی از قدیمی‌ترین و کامل‌ترین مجموعه‌های قوانین مدون در تاریخ بشر است و اطلاعات ارزشمندی درباره نظام حقوقی و اجتماعی تمدن بابل ارائه می‌دهد.
نسخه‌های خطی مایا
تصویری از نسخه خطی درسدن. اقتباس شده از نسخه ۱۸۸۰ اثر فورستمن. تنها 3 یا 4 نسخه خطی از تمدن مایا که به دوران پیش از استعمار تعلق دارند، باقی مانده‌اند. این نسخه‌ها از پوست آماده شده درختان ساخته شده، نقاشی شده و به صورت آکاردئونی تا می‌شوند. آن‌ها حاوی اطلاعاتی در مورد محاسبات ریاضی مایاها و موارد دیگر هستند. سه عدد از این نسخه‌ها به نام موزه‌ها یا کتابخانه‌هایی که در آن نگهداری می‌شوند نامگذاری شده‌اند. چهارمین نسخه که در قرن بیستم کشف شده است، به نام مکانی در شهر نیویورک که برای اولین بار در آن به نمایش گذاشته شد، نامگذاری شده است. این نسخه‌های خطی، گنجینه‌هایی از دانش و فرهنگ مایاها هستند و به ما کمک می‌کنند تا درک بهتری از این تمدن باستانی داشته باشیم.
نوشتارهای باستانی - اپیگرافی - سنگ‌نوشته‌ها و کتیبه‌های قبور
اپیگرافی، به معنای نوشتن بر روی چیزی، به نوشته‌هایی اشاره دارد که بر روی مواد بادوام مانند سنگ حک شده‌اند. این نوع نگارش، با ضربه زدن، حکاکی یا قلم‌زنی ایجاد می‌شد، نه با قلم و جوهر بر روی مواد زودگذر مانند کاغذ و پاپیروس. تنها ناراضیان اجتماعی و دل‌شکستگان نبودند که دیدگاه‌های خود را بر روی سنگ‌ها حک می‌کردند. بلکه از طریق همین سنگ‌نوشته‌ها و کتیبه‌ها و همچنین اسناد اداری و جزئیات روزمره که بر روی پاپیروس‌ها یافت شده‌اند، توانسته‌ایم اطلاعات زیادی درباره زندگی روزمره در دوران باستان به دست آوریم. اپیگرافی، دریچه‌ای به سوی گذشته می‌گشاید و به ما امکان می‌دهد تا با افکار، باورها و زندگی مردمان باستان آشنا شویم.
نوشتارهای باستانی - پاپیروس‌شناسی
پاپیروس‌شناسی به مطالعه اسناد پاپیروسی می‌پردازد. به لطف شرایط آب و هوایی خشک مصر، اسناد پاپیروسی بسیاری باقی مانده‌اند. برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد پاپیروس، به سایر منابع مراجعه کنید.
سنگ‌نوشته‌ها: کاوش در تاریخ باستان از طریق کتیبه‌ها، اپیگرافی و پاپیروس‌شناسی — https://www.rayeshmand.ir/article/inscriptions-articles-on-inscriptions-epigraphy-and-papyrology