دیباچه

حیات در کره زمین بیشترین انرژی جنبشی، گرمایی و شیمیایی خود را از نفت می‌گیرد. این ماده حیاتی موتورهای کوچک تا ناوگان‌های عظیم را به حرکت درمی‌آورد و پایه تولیدات صنایع پتروشیمی، کودهای شیمیایی، داروها، الیاف مصنوعی، پلاستیک‌ها، چسب‌ها و فرآورده‌های بهداشتی و آرایشی است. ایران به عنوان یکی از بزرگ‌ترین منابع نفت و گاز جهان، نیازمند تربیت نیروی انسانی متخصص برای بهره‌برداری بهینه از این سرمایه است. رشته مهندسی نفت با چهار گرایش اصلی از سال 1378 در دانشگاه صنعت نفت تأسیس شد.

گرایش مهندسی اکتشاف نفت

اولین مرحله بهره‌برداری از نفت، کشف حوزه‌های نفتی است که با لرزه‌نگاری انجام می‌شود. مهندسان اکتشاف با ارسال امواج صوتی به اعماق زمین و پردازش امواج برگشتی وجود یا عدم وجود نفت را بررسی می‌کنند. این گرایش ارتباط نزدیکی با زمین‌شناسی دارد.

دروس مشترک مهندسی نفت

ریاضی عمومی، معادلات دیفرانسیل، ریاضیات مهندسی، شیمی عمومی و آلی، فیزیک، برنامه‌نویسی کامپیوتر، زمین‌شناسی عمومی، موازنه انرژی و مواد، استاتیک و مقاومت مصالح، ترمودینامیک، مکانیک سیالات، انتقال حرارت، کنترل فرآیندها، زمین‌شناسی نفت، خواص سنگ‌ها و سیالات مخزن، کارگاه عمومی، نمودارگیری چاه، مهندسی مخازن و زمین‌شناسی ساختمانی.

دروس تخصصی گرایش اکتشاف

ژئوفیزیک، ژئوشیمی آلی، تخمین ذخایر نفتی، زمین‌شناسی ایران، روش‌های افزایش برداشت، مهندسی مخازن نفت، اصول حفاری، گل حفاری و سیمانکاری چاه‌ها، چاه‌نگاری، زمین‌ساخت، پتروفیزیک، فسیل‌شناسی، رسوب‌شناسی، چینه‌شناسی و بررسی فنی ـ اقتصادی.

گرایش مهندسی حفاری نفت

این گرایش به طراحی تجهیزات حفاری، انجام عملیات در شرایط مناسب و ارزیابی اثرات زیست‌محیطی می‌پردازد. مهندسان حفاری روش‌هایی ارائه می‌دهند که هزینه حفاری را کاهش و راندمان را افزایش دهد.

دروس تخصصی گرایش حفاری

مبانی مهندسی برق، دینامیک، مهندسی حفاری، سیمان حفاری، گل حفاری، مهندسی حفاری پیشرفته و اسیدکاری در عملیات.

گرایش مهندسی مخازن نفت

این گرایش به مطالعه میزان نفت و گاز موجود در مخازن و سرعت برداشت آنها می‌پردازد. نوع مخزن، فشار، دما و عمق آن از سطح زمین در نحوه استخراج تأثیر دارد.

دروس تخصصی گرایش مخازن

مکانیک سیالات دوفازی، انتقال جرم، ترمودینامیک، مهندسی مخازن، مطالعات مخازن، عملیات بهره‌برداری، روش‌های افزایش برداشت و مدیریت و صیانت از مخازن.

گرایش مهندسی بهره‌برداری از منابع نفت

با توجه به افت فشار در بسیاری از مخازن نفتی کشور، حضور مهندسان بهره‌برداری ضروری است. این متخصصان با روش‌های علمی و اصولی‌تر، برداشت بهینه از مخازن را ممکن می‌سازند.

دروس تخصصی گرایش بهره‌برداری

مکانیک سیالات دوفازی، اصول ژئوفیزیک اکتشافی، مهندسی مخازن، مهندسی حفاری، عملیات بهره‌برداری، روش‌های افزایش برداشت، تخمین مخازن در چاه‌های اکتشافی و آزمایشگاه نفت.

توانایی‌های لازم

ریاضی، فیزیک و زبان انگلیسی از دروس پایه مهم این رشته هستند. به دلیل شرایط کاری سخت و محیط‌های خارج از شهر، دانشجویان این رشته معمولاً از میان داوطلبان مرد انتخاب می‌شوند. برای مثال، یک مهندس حفاری باید 15 روز در مناطق عملیاتی حضور داشته و سپس یک هفته مرخصی داشته باشد.

موقعیت شغلی در ایران

اولین بازار کار فارغ‌التحصیلان مهندسی نفت وزارت نفت است. اگرچه دانشگاه صنعت نفت دانشجویان را بورسیه نمی‌کند، اما بیش از 70 درصد فارغ‌التحصیلان جذب وزارت نفت می‌شوند و سایرین در صنایع شیمیایی خصوصی مشغول به کار خواهند شد.