دیباچه
حدود 400 سال پیش وقتی در معادن زغال‌سنگ "هارتز" آلمان با تیرهای چوبی، راهی به شکل ریل ساخته شد تا سگ‌ها از طریق این ریل‌ها مواد استخراج شده را به محل بارگیری حمل کنند، هیچ‌کس فکر نمی‌کرد که زمانی ریل‌های فولادین تمامی کره زمین را در می‌نوردند و محل عبور قطارهایی می‌شوند که گاه بیش از 350 کیلومتر در ساعت سرعت دارند و به‌صرفه‌ترین و ایمن‌ترین روش برای رساندن مسافران و کالاها به مقصد هستند. امروزه حمل‌ونقل ریلی با شکل آغازین آن بسیار متفاوت است و هر کشوری برای استفاده و حفظ این صنعت عظیم باید از متخصصان کارآمد بهره بگیرد. بر همین اساس در سال 1376 برای اولین‌بار در خاورمیانه، دانشکده مهندسی راه‌آهن در دانشگاه علم و صنعت ایران تأسیس شد و در سه رشته مهندسی ماشین‌های ریلی، مهندسی خط و سازه‌های ریلی و مهندسی حمل‌ونقل ریلی دانشجو پذیرفت. در این میان مهندسی ماشین‌های ریلی به مطالعه و بررسی کلیه فعالیت‌های بخش متحرک صنعت حمل‌ونقل ریلی می‌پردازد. هدف این رشته تربیت متخصصانی است که بتوانند طراحی، انتخاب بهینه، بهبود سیستم نگهداری، تعمیر، بازسازی و ساخت وسائط نقلیه ریلی را بر عهده بگیرند. در واقع مهندس ماشین‌های ریلی یک مهندس مکانیک با تخصص ویژه در زمینه راه‌آهن است که آمادگی حل مشکلات طراحی و ساخت قطعات را دارد.
توانایی‌های لازم
دروس ریاضی و فیزیک در رشته مهندسی ماشین‌های ریلی مانند سایر رشته‌های مهندسی از اهمیت بسیاری برخوردار است. اما علاوه بر قوی بودن در این دو درس، دانشجوی این رشته باید توانایی مدیریت داشته و از روابط اجتماعی خوبی برخوردار باشد. زیرا یک مهندس ماشین‌های ریلی که برخورد اجتماعی خوبی دارد، می‌تواند در محیط کار خود باعث خلاقیت کارگران و کارکنانی شود که زیر نظر او فعالیت می‌کنند.
موقعیت شغلی در ایران
براساس برنامه 5 ساله سوم توسعه که به تصویب مجلس شورای اسلامی رسیده است، قرار است فعالیت‌های اجرایی راه‌آهن به مرور به بخش خصوصی واگذار شود. این به معنای نیاز صنعت راه‌آهن به نیروی متخصص بیشتری برای نظارت، مدیریت و کنترل پروژه‌هاست. حیطه شغلی یک مهندس ماشین‌های ریلی تنها به صنعت راه‌آهن محدود نمی‌شود؛ فارغ‌التحصیل این رشته می‌تواند در صنایع ذوب‌آهن، مترو، بنیاد مستضعفان، واگن‌سازی پارس و کارخانجات مشابه نیز فعالیت کند یا با توجه به شاخه تحصیلی خود به عنوان یک مهندس مکانیک مشغول به کار شود.
درس‌های این رشته در طول تحصیل
دروس پایه
- ریاضی
- فیزیک
- استاتیک
- شیمی عمومی
- معادلات دیفرانسیل
- محاسبات عددی
- ریاضی مهندسی
- برنامه‌سازی کامپیوتر
دروس اصلی و تخصصی
- مقررات عمومی حرکت
- نقشه‌کشی صنعتی
- کارگاه ماشین‌ابزار و ابزارسازی
- مقاومت مصالح
- مبانی ارتباطات و علائم
- مبانی مهندسی برق و الکترونیک
- دینامیک
- ترمودینامیک
- کارگاه جوشکاری و ورق‌کاری
- مبانی سیر و حرکت قطار
- مبانی زیرسازی و روسازی راه‌آهن
- مبانی ماشین‌های الکتریکی
- مکانیک سیالات
- طراحی اجزاء
- علم مواد و شناخت فلزات در راه‌آهن
- انتقال حرارت
- دینامیک حرکت قطارها
- کارگاه تخصصی واگن
- راه‌آهن برقی
- کنترل اتوماتیک
- طراحی سازه واگن و لکوموتیو
- تکنولوژی ساخت و تعمیر وسایل نقلیه ریلی
- طراحی ترمزهای قطار
- کارگاه تخصصی لکوموتیو
- طراحی لکوموتیو
- طراحی بوژی
- پروژه تخصصی
- طراحی ماشین‌های ریلی
مهندسی ماشین‌های ریلی؛ معرفی رشته، توانایی‌ها و موقعیت شغلی در ایران — https://www.rayeshmand.ir/article/railway-machinery-engineering-iran